Đề cương ôn tập HSG Lịch sử 8 - Bài 3: Cách mạng công nghiệp (Nửa sau thế kỉ XVIII đến giữa thế kỉ XIX)

 BÀI 3. CÁCH MẠNG CÔNG NGHIỆP (NỬA SAU TK XVIII – GIỮA TK XIX)
Câu 1. Vì sao cách mạng công nghiệp lần thứ nhất diễn ra đầu tiên ở Anh?
 Vào giữa thế kỉ XVIII, Anh là nước có đủ các yếu tố về vốn, nhân công và sự phát triển về kĩ 
thuật nên cuộc cách mạng công nghiệp đã diễn ra đầu tiên, trước hết là trong ngành dệt.
 - Về vốn: Anh là nước hoàn thành cách mạng tư sản sớm, đã gạt bỏ những trở ngại về chính trị - 
xã hội, tạo điều kiện cho kinh tế ở Anh phát triển. Anh còn tiến hành xâm lược thuộc địa (Ấn Độ, Bắc 
Mĩ, châu Phi ). Bằng hoạt động kinh doanh trong nước, buôn bán nô lệ và khai thác thuộc địa, giai 
cấp tư sản Anh đã tích lũy được lượng tư bản khổng lồ để đầu tư phát triển công nghiệp. 
 - Về nhân công: Việc tước đoạt ruộng đất của nông dân cũng được đẩy mạnh. Nông dân mất 
ruộng, thợ thủ công bị phá sản buộc phải bán sức lao động của mình. Do đó, ở Anh luôn có sẵn nguồn 
nhân công dồi dào, phục vụ cho sản xuất công nghiệp.
 - Sự phát triển về kĩ thuật: Những tiến bộ về kĩ thuật, tổ chức sản xuất và phân công lao động 
ở trình độ cao đã tạo điều kiện để phát minh ra máy móc. Ngoài ra, ở Anh trong các công trường thủ 
công còn sản sinh ra đội ngũ công nhân lành nghề, họ là lực lượng đi tiên phong trong quá trình phát 
minh ra máy móc và cải tiến các khâu kĩ thuật sản xuất.
 Như vậy, với 3 yếu tố vốn, nhân công và sự phát triển về kĩ thuật đến giữa TK XVIII ở Anh đã 
diễn ra cuộc cách mạng công nghiệp đầu tiên trên thế giới. 
Câu 2. 
a. Trình bày những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp ở Anh. 
b. Theo em, thành tựu nào là quan trọng nhất? Vì sao?
a. Những thành tựu tiêu biểu của cuộc cách mạng công nghiệp ở Anh 
 Vào giữa thế kỉ XVIII, Anh là nước có đủ các yếu tố về vốn, nhân công và sự phát triển về kĩ 
thuật nên cuộc cách mạng công nghiệp đã diễn ra đầu tiên trước hết là trong ngành dệt, với những 
thành tựu: 
 Thời gian Người Phát minh kĩ thuật Tác dụng
 phát minh
 1764 Giêm Ha- Máy kéo sợ Gien-ni Máy sử dụng 16-18 cọc suốt và chỉ do một công nhân 
 gri-vơ điều khiển, nâng cao năng suất gấp 8 lần. 
 1769 Ác-crai-tơ Máy kéo sợi chạy Sử dụng sức nước để kéo sợi, sợi chắc hơn. Hai năm 
 bằng sức nước sau ông xây dựng xưởng dệt đầu tiên ở bên bờ sông 
 Man-che-xtơ. 
 1784 Giêm-oát Máy hơi nước - Khắc phục được tất cả những nhược điểm của các máy 
 móc trước đây, nhà máy có thể xây dựng ở bất cứ nơi 
 nào thuận tiện.
 - Về sau, máy hơi hơi nước được sử dụng rộng rãi trong 
 các ngành công nghiệp khác, nông nghiệp, GTVT 
 1785 Ét-mơn Máy dệt chạy bằng Năng suất lao động tăng gấp 40.
 Các-rai sức nước 
 1814 Xti-phen- Đầu máy xe lửa chạy Giúp giao thông nhanh chóng, thuận tiện.
 xơn bằng hơi nước 
 1825 Năm 1825, khánh thành đoạn đường sắt nối liền 2 thành 
 phố là Man-che-tơ và Li-vơ-pun.
 1850 Nước Anh đã có khoảng 10.000km đường sắt.
* Kết quả:
 - Nhờ cách mạng công nghiệp, Anh sớm diễn ra quá trình chuyển biến từ sản xuất nhỏ thủ công 
sang sản xuất lớn bằng máy móc, là nước đầu tiên tiến hành công nghiệp hóa. 
 - Từ một nước nông nghiệp, Anh đã trở thành nước công nghiệp phát triển nhất thế giới, được 
mệnh danh là “công xưởng” của thế giới.
b. Phát minh ra máy hơi nước của Giêm Oát năm 1784 là phát minh quan trọng nhất. Vì: - Trước khi máy hơi nước ra đời: Con người chủ yếu lao động dựa vào sức mạnh của cơ bắp (lao 
động thủ công); hoặc sử dụng một số loại máy móc chạy bằng năng lượng gió (cối xay gió ) và nước 
(máy kéo sợi chạy bằng sức nước). Tuy vậy, do còn nhiều hạn chế, nên năng suất lao động chưa cao; 
khối lượng sản phẩm sản xuất ra chưa nhiều và các loại năng lượng gió, nước ở thời điểm này vẫn chưa 
thể tạo ra sự chuyển biến căn bản trong đời sống sản xuất.
 - Năm 1784, Giêm –Oát phát minh ra máy hơi nước, đưa đến nhiều thay đổi đối với nước Anh và 
châu Âu:
 + Nhà máy có thể đặt ở bất cứ nơi nào thuận tiện. Máy hơi nước có thể hoạt động trong mọi 
điều kiện thời tiết, mọi địa điểm. 
 + Máy hơi nước ra đời đã tạo ra nguồn động lực mới, làm giảm sức lao động cơ bắp của con 
người. Lao động bằng máy móc dần thay thế cho lao động thủ công, khởi đầu quá trình công nghiệp 
hóa ở Anh và châu Âu.
 + Việc sử dụng máy hơi nước làm cho năng suất lao động tăng, thay đổi bộ mặt kinh tế Anh và 
châu Âu. Nhiều trung tâm công nghiệp, thành phố mọc lên 
 + Máy hơi nước được sử dụng đầu tiên trong ngành dệt, sau đó được sử dụng rộng rãi trong 
nhiều ngành công nghiệp khác, nông nghiệp, GTVT Nhờ có máy hơi nước việc khai thác mỏ trở nên 
thuận lợi hơn, ngành công nghiệp chế tạo máy ra đời. Đầu thế kỉ XIX, tàu thuỷ chạy bằng hơi nước ra 
đời thay thế cho thuyền buồm, xe lửa và đường sắt bắt đầu phục vụ con người.
 Như vậy, máy hơi nước ra đời có ý nghĩa vô cùng quan trọng nên được coi là phát minh quan 
trọng nhất. 
Câu 3. Trình bày những thành tựu tiêu biểu của cách mạng công nghiệp ở Pháp, Đức, Mĩ.
 Từ giữa TK XIX, cách mạng công nghiệp nhanh chóng lan sang châu Âu và châu Mĩ, đặc biệt ở 
các nước hoàn thành cách mạng tư sản và đạt được những thành tựu: 
 - Cách mạng công nghiệp ở Pháp:
 + Thời gian: bắt đầu từ năm 1830.
 + Lĩnh vực: Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng.
 + Thành tựu: Năm 1830 chỉ có hơn 5000 máy hơi nước đến năm 1870 đã có trên 27000 chiếc; 
Độ dài đường sắt từ 30 km tăng lên 16500 km.
 + Kết quả: kinh tế Pháp nhanh chóng phát triển, đứng thứ hai thế giới (sau Anh).
 - Cách mạng công nghiệp ở Đức:
 + Thời gian: từ những năm 40 của thế kỉ XIX.
 + Lĩnh vực: Phát triển dựa trên một nền công nghiệp nặng, hiện đại và tập trung, trong đó công 
nghiệp luyện kim, hoá chất đóng vai trò chủ đạo.
 + Thành tựu: Từ 1860 đến năm 1870, sản lượng khai thác than đá đã tăng từ 12 triệu tấn lên 16 
triệu tấn nhờ sử dụng máy hơi nước Nông nghiệp diễn ra quá trình cơ khí hoá, sử dụng phân bón hoá 
học. Nhiều loại máy cày, máy bừa, máy thu hoạch bông được sử dụng. 
 + Kết quả: Đến khi thống nhất đất nước (1871), Đức đã trở thành một nước công nghiệp đứng 
thứ 3 TG.
 - Cách mạng công nghiệp ở Mỹ:
 + Thời gian: Quá trình công nghiệp hoá diễn ra khá sớm. 
 + Lĩnh vực: Diễn ra trước tiên trong công nghiệp nhẹ, rồi lan sang công nghiệp nặng.
 + Thành tựu: Máy tách hạt bông, thu hoạch bông; Công nghiệp đường sắt, luyện kim, đóng tàu 
rất phát triển. Đến năm 1850, Mỹ có mạng lưới đường sắt dài nhất thế giới, với 15000 km).
 + Kết quả: Đến giữa thế kỉ XIX, nước Mỹ đã đứng hàng thứ tư trên thế giới về giá trị sản xuất 
công nghiệp 
Câu 4. Hãy trình bày những tác động của cách mạng công nghiệp đối với sản xuất và xã hội.
 - Về kinh tế: 
 + Cách mạng công nghiệp đã làm thay đổi căn bản quá trình sản xuất, năng cao năng suất lao 
động, thúc đẩy nhiều ngành kinh tế phát triển, tạo ra nguồn của cải dồi dào cho xã hội.
 + Bộ mặt của các nước tư bản thay đổi với nhiều khu công nghiệp lớn và thành phố đông dân mọc 
lên. + Nhờ áp dụng hiệu quả những thành tựu của cuộc cách mạng công nghiệp Anh, Pháp, Đức, Mĩ 
đã trở thành nước công nghiệp phát triển đặc biệt là Anh được mệnh danh là “công xưởng của thế giới”. 
 + Cách mạng công nghiệp đã chuyển xã hội loài người từ văn minh nông nghiệp sang văn minh 
công nghiệp.
 - Về xã hội: Hình thành 2 giai cấp cơ bản của xã hội tư bản là giai cấp tư sản và giai cấp vô sản. 
 + Giai cấp tư sản nhờ công nghiệp hóa đã giàu lên nhanh chóng, trở thành giai cấp thống trị 
trong xã hội.
 + Giai cấp vô sản là người lao động làm thuê, bị áp bức, bóc lột nặng nề. Mâu thuẫn giữa giai 
cấp tư sản và giai cấp vô sản là mâu thuẫn chủ yếu của xã hội tư bản. Mâu thuẫn đó dẫn đến các phong 
trào đấu tranh với những hình thức đầu tiên: đập phá máy móc, đốt công xưởng 
 + Cách mạng công nghiệp cũng tạo ra một số tác động tiêu cực như: tình trạng ôi nhiễm môi 
trường, sự bóc lột sức lao động của phụ nữ và trẻ em làn sóng xâm chiếm và bóc lột thuộc địa. Điều 
này là thay đổi bản đồ kinh tế, chính trị nhiều nước. 
Câu 5: Phân tích những điều kiện của cuộc cách mạng công nghiệp nửa sau thế kỉ XVIII- 
giữa thế kỉ XIX.
 CMCN diễn ra từ nửa sau TK XVIII- giữa thế kỉ XIX ở các nước Âu-Mĩ xuất phát từ các 
điều kiện cụ thể:
- Điều kiện quan trọng nhất của CMCN là các nước Âu Mĩ đã hoàn thành thắng lợi của cuộc cách 
mạng tư sản. Lật đổ những cản trở sự pt của chế độ pk lỗi thời, mở đg cho sự pt của CNTB
- Thứ hai, quá trình tích luỹ tư bản, nhân công được đẩy mạnh 
- Thứ ba, việc tập trung đất đai, cung cấp nhân công, cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp và 
tạo thị trường tiêu thụ lớn trong nước 
- Trong các công trường thủ công đã có những cải tiến lớn về kĩ thuật 
- Tất cả những điều kiện trên đây đã thúc đẩy cuộc cách mạng trong công nghiệp sớm bùng nổ. 
Nước Anh trở thành nước đầu tiên tiến hành cách mạngCM sau khi hoàn thành CMTS