Tài liệu tập huấn giáo viên môn Âm nhạc Lớp 2 (Kết nối tri thức)
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Tài liệu tập huấn giáo viên môn Âm nhạc Lớp 2 (Kết nối tri thức), để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút TẢI VỀ ở trên
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM NS. HOÀNG LONG TÀI LIỆU TẬP HUẤN GIÁO VIÊN môn ÂM NHẠC (Tài liệu lưu hành nội bộ) 2 LỚP với cuộc sống nối tri thức ch: Kết Bộ sá NHÀ XUẤT BẢN GIÁO DỤC VIỆT NAM DANH MỤC VIẾT TẮT TRONG TÀI LIỆU DANH mục viết TắT TRONG TÀI liệu GV giáo viên HS học sinh SGK sách giáo khoa SGV sách giáo viên BỘBộ SÁCH:SÁCH: KẾT Kết NỐI nối TRI TRI THỨC thức VỚI với CUỘC cuộc SỐNG sống 22 mục Lục Trang A. Giới thiệu CHUNG về bộ SÁCH GIÁO KHOA 4 1. Những vấn đề cơ bản của sách giáo khoa Âm nhác 2 4 2. Định hướng phát triển SGK Âm nhạc 2 4 3. Những đặc trưng của bộ sách giáo khoa Âm nhạc 2 5 4. Cấu trúc SGK và tài liệu tham khảo bổ trợ 6 B. TÀI liệu Tập HUấn Tổ chức thực hiện DạY học 8 MÔN ÂM nhạC 2 Phần một: Hướng dẫn chung 8 1. Giới thiệu sách giáo khoa Âm nhạc 2 8 2. Cấu trúc sách và cấu trúc bài học 12 3. Phương pháp dạy học / tổ chức hoạt động 19 4. Kiểm tra, đánh giaskeets quả học tập môn Âm nhạc 24 5. Hướng dẫn khai thác, sử dụng nguồn tài nguyên sách và các học 26 liệu điện tử của Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam 6. Khai thác thiết bị và học liệu trong dạy học 26 7. Một số lưu ý lập kế hoạch dạy học theo thông tư 3866 26 Phần Hai: Gợi ý, hướng dẫn tổ chức dạy học một số dạng bài 27 tổ chức hoạt động môn Âm nhạc 1. Hướng dẫn dạy học dạng bài A 27 2. Hướng dẫn dạy học dạng bài B 29 3. Hướng dẫn dạy học dạng bài C 30 4. Hướng dẫn dạy học dạng bài D 31 Phần Ba: Các nội dung khác 31 1. Hướng dẫn sử dụng sách giáo viên môn Âm nhạc 31 2. Hướng dẫn sử dụng sách bổ trợ, sách tham khảo 33 3. Hướng dẫn tích hợp tài liệu địa phương 36 TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 3 A GIỚI thiệu CHUNG VỀ BỘ SÁCH GIÁO KHOA 1. NhữnG Vấn đề Cơ Bản củA SÁCH GIÁO KHOA MÔN ÂM nhạC 2 1. 1. Quan niệm về sách giáo khoa (SGK) − Giáo dục phổ thông phụ thuộc vào chương trình, không phụ thuộc SGK. − SGK là một trong những tài liệu hướng dẫn dạy học rất quan trọng. − SGK cung cấp kiến thức nền tảng, làm cơ sở phát triển những phẩm chất và năng lực người ọh c. 1.2. Trình bày trong SGK. Trình bày các sự kiện, cung cấp các tình huống cụ thể, cân nhắc các quá trình học tập của học sinh. 1.3. Cấu trúc của một đơn vị kiến thức. Có nhiều cấu trúc đa dạng phụ thuộc vào các đặc trưng của các chủ đề được đưa ra. 1.4. Lựa chọn nội dung. − Các khái niệm quan trọng đều được liên hệ đến những kinh nghiệm của cuộc sống thực tế. − Nội dung dựa trên nền tảng kiến thức, thiết kế cho người học. − Xem xét về tiện ích cho người học. Dựa trên những đặc trưng cơ bản về giáo dục phát triển năng lực để định hướng phát triển SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. 2. định hướnG PHÁT triển SÁCH GIÁO KHOA ÂM nhạC 2 2.1. Nguyên tắc cơ bản. − Thực hiện nhiệm vụ nêu trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể: Đổi mới Chương trình và SGK theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực, đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc và phù hợp với đặc thù mỗi địa phương. − SGK cần tuân thủ và cụ thể hoá Chương trình (Định hướng tiếp cận, Mục tiêu, Yêu cầu cần đạt, Đổi mới phương pháp dạy – học và Đánh giá). Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 4 − Đảm bảo kế thừa những yếu tố tích cực của SGK Việt Nam và vận dụng hợp lí kinh nghiệm quốc tế về phát triển SGK hiện đại: SGK là một kế hoạch cho những hoạt động học tập tích cực của HS, góp phần hình thành và phát triển những năng lực chung, đặc biệt là năng lực môn học. SGK tạo điều kiện để HS tự học và chứng tỏ khả năng vận dụng sáng tạo. SGK góp phần đổi mới phương pháp dạy học; giúp GV tổ chức tốt các hoạt động học tập của HS. 2.2. định hướng phát triển. Việc phát triển từ Chương trình đến SGK được nghiên cứu và thực hiện một cách bài bản, khoa học. − SGK phải chứa đựng nội dung môn học mà mỗi HS có thể phát triển năng lực đặc thù của môn học, góp phần phát triển năng lực chung. − SGK phải thể hiện nội dung môn học sao cho có thể cải thiện hiệu quả việc học và vận dụng kiến thức môn học vào thực tiễn và các môn học khác. − SGK phải là dễ hiểu, hấp dẫn và thân thiện với HS. − SGK cần linh hoạt theo cách mà GV có thể vận dụng tuỳ theo đặc điểm của trường học hoặc địa phương của họ. SGK không phải là tài liệu duy nhất cần tuân thủ mà được xem như một minh hoạ quan điểm tích hợp của Chương trình. − SGK và Tài liệu thiết kế bổ trợ (sách và học liệu điện tử, thiết bị đồ dùng dạy học,...) cần được xây dựng đồng bộ, đảm bảo phát triển tốt nhất những năng lực cần có của HS. 3. NHữNG đặC TRưnG Củ Bộ SÁCH GIÁO KHOA ÂM nhạC 2 Bộ sách được biên soạn cho lớp 2 có nhiều ưu điểm nổi bật: − Mức độ tiếp cận kiến thức hợp lí, vừa đáp ứng yêu cầu của Chương trình, vừa phù hợp với sức học của đại đa số học sinh ở tất cả các vùng miền, đảm bảo sự thân thiện, gần gũi với mọi học sinh, giáo viên. − Ở ỗm i môn học, sách bảo đảm sự hài hoà giữa các hoạt động hình thành kiến thức, rèn kĩ năng với hoạt động thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. − Sách dễ sử dụng, phù hợp cho việc tự học của học sinh, cho việc giảng dạy của giáo viên và việc theo dõi, phối hợp của phụ huynh học sinh. Việc phát triển từ Chương trình đến sách giáo khoa được nghiên cứu và thực hiện một cách bài bản, khoa học để đảm bảo rằng SGK phải dễ sử dụng, hấp dẫn và phù hợp để HS tự học hiệu quả. TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 5 Sách có độ mở thích hợp, thuận tiện cho việc cập nhật thông tin và bổ sung kiến thức theo vùng miền, theo định hướng nghề nghiệp của học sinh. Bộ sách được biên soạn giúp giáo viên có thể vận dụng linh hoạt theo đặc điểm của từng trường học hoặc địa phương. Bộ sách góp phần đổi mới phương pháp dạy và học; giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học hiệu quả, giúp giáo viên tổ chức tốt các hoạt động học tập cũng như các hoạt động kiểm tra, đánh giá học tập của học sinh. Bộ sách được thiết kế theo mô hình hoạt động. Trong đó, nội dung mỗi bài trong sách học sinh được thể hiện qua các hoạt động học; sách giáo viên hướng dẫn tổ chức các hoạt động học đó. Bộ sách có một Thiết kế mĩ thuật tổng thể, nhất quán và khoa học. Mỗi cuốn sách được thiết kế đẹp, hấp dẫn, hiện đại, giàu tiện ích và dễ dàng sử dụng cho mỗi học sinh, giáo viên. Bộ sách là tài liệu dạy học hoàn chỉnh, bao gồm: sách giấy (sách giáo khoa, sách giáo viên, vở bài tập); thiết bị, đồ dùng dạy học; sách mềm (sách điện tử): việc dạy học được hỗ trợ bởi ệh thống phần mềm và học liệu điện tử dành cho học sinh và giáo viên (hệ thống này giúp nâng cao hiệu quả dạy học, đáp ứng kì vọng của giáo viên, học sinh và phụ huynh). Học liệu điện tử kèm theo sách giáo khoa gồm các sản phẩm chính: a. Tư liệu bài giảng dành cho giáo viên b. Sách mềm – Tự kiểm tra, đánh giá c. Sách mềm – Vở bài tập. 4. CâU TRúc SÁCH GIÁO KHOA VÀ TÀI LIệU THAM KHảO Bổ TRợ 4.1. Mô hình cấu trúc SGK, SGV là mô hình hoạt động. Nội dung mỗi bài trong SGK được thể hiện dưới dạng một hệ thống các hoạt động học. Theo đặc trưng mỗi môn học, cấp học, các tác giả nghiên cứu tìm ra các loại hình hoạt động học thích hợp. Sử dụng các loại hình hoạt động đó để thể hiện nội dung mỗi đơn vị kiến thức một cách thích hợp. Nội dung chính của mỗi bài tương ứng trong SGV là Hướng dẫn tổ chức các hoạt động học tập của HS. Có 3 hình thức tổ chức hoạt động học tập cơ bản: HĐ cá nhân, HĐ nhóm, HĐ cả lớp. SGV gợi ý lựa chọn loại hình tổ chức HĐ cho mỗi HĐ tương ứng trong SGK. Khi dạy học, tuỳ theo đối tượng cụ thể, GV thực hiện tổ chức HĐ học tập một cách linh hoạt, tạo một không khí học tập sôi nổi để HS cùng học, cùng trải nghiệm, vận dụng /sáng tạo. Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 6 4.2. Sách giáo khoa, sách giáo viên và tài liệu tham khảo bổ trợ tạo thành một bộ tài liệu dạy học đầy đủ. Bộ sách Kết nối tri thức với cuộc sống gồm 3 loại tài liệu: (a) Sách in giấy: SGK, SGV, Vở hoặc sách bài tập. (b) Thiết bị giáo dục. Mỗi môn học có đủ thiết bị đồ dùng đi kèm. Hiện Bộ đã xây dựng danh mục thiết bị, đồ dùng dạy học tối thiểu. (c) Học liệu điện tử: Ở Tiểu học, mỗi môn học, ở ỗm i lớp có 3 học liệu: − Sách mềm − Vở bài tập. Chuyển thể từ Vở bài tập sang dạng tương tác. − Sách mềm − Tự kiểm tra, đánh giá. Với mỗi bài trong SGK, có một vài câu hỏi, bài tập để HS tự thực hiện, qua đó tự đánh giá về khả năng nắm vững nội dung cơ bản của bài. − Tư liệu bài giảng dành cho giáo viên. Phân loại các loại hình bài học trong SGK. Với mỗi loại bài, thiết kế bài giảng mẫu, kèm theo các tư liệu bổ trợ để GV có thể sử dụng khi dạy học. Trên đây là tóm tắt những vấn đề chung của Bộ SGK Kết nối tri thức với cuộc sống. Với mỗi môn học, sẽ có bản thuyết minh riêng. TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 7 B TÀI liệu TẬP HUẤN TỔ CHỨC THỰC hiện DẠY HỌC MÔN ÂM NHẠC 2 Phần mộT hướnG DẪN CHUNG 1. Giới thiệu SÁCH GIÁO KHOA ÂM nhạC 2 1.1. Quan điểm biên soạn sách giáo khoa môn Âm nhạc ở cấp Tiểu học nói chung và lớp 2 nói riêng. * Ở cấp Tiểu học − Bám sát Chương trình Giáo dục phổ thông môn Âm nhạc (Ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, ngày 26 tháng 12 năm 2018 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo), vận dụng một cách linh hoạt, mang tính mở và có kế thừa một số nội dung của sách hiện hành. Thực hiện nhiệm vụ nêu trong Chương trình Giáo dục phổ thông tổng thể: Đổi mới chương trình và sách giáo khoa (SGK) theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực, đảm bảo tính thống nhất trong toàn quốc và phù hợp với đặc thù mỗi địa phương. − SGK tuân thủ và cụ thể hoá Chương trình (Định hướng tiếp cận, Mục tiêu, Yêu cầu cần đạt, Đổi mới phương pháp dạy – học và Đánh giá). − Đảm bảo kế thừa những yếu tố tích cực của SGK Việt Nam hiện hành và vận dụng hợp lí kinh nghiệm quốc tế về phát triển SGK hiện đại. SGK là một kế hoạch cho những hoạt động học tập tích cực của học sinh (HS) góp phần hình thành và phát triển những năng lực chung, đặc biệt là năng lực môn học. − SGK tạo điều kiện để HS tự học và chứng tỏ khả năng vận dụng sáng tạo. SGK góp phần đổi mới phương pháp dạy học; giúp GV tổ chức tốt các hoạt động học tập của HS. − Việc phát triển từ Chương trình đến sách giáo khoa được nghiên cứu và thực hiện một cách bài bản, khoa học để đảm bảo SGK dễ sử dụng, hấp dẫn và phù hợp để HS tự học hiệu quả. − SGK chứa đựng nội dung môn Âm nhạc để mỗi HS có thể phát triển năng lực đặc thù của môn học, góp phần phát triển năng lực chung. − SGK thể hiện nội dung môn học có thể cải thiện hiệu quả việc học và vận dụng kiến thức môn học vào thực tiễn và các môn học khác. Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 8 − Lựa chọn nội dung nhẹ nhàng, phù hợp với tâm, sinh lí và khả năng học tập của HS, tránh quá tải. Tổ chức các hoạt động học tập để học sinh tiếp thu kiến thức và hình thành kĩ năng, năng lực âm nhạc phù hợp với lứa tuổi. − Chú ý tính phổ cập, sách có thể dùng đại trà phù hợp với các vùng miền, dễ tổ chức dạy − học trong những điều kiện khác nhau. − Tiếp thu vận dụng một số vấn đề mới về phương pháp dạy học âm nhạc của các nước. − SGK dễ hiểu, hấp dẫn về nội dung, hình thức và thân thiện với học sinh. − SGK có sự linh hoạt theo cách mà GV có thể vận dụng tuỳ theo đặc điểm của trường học hoặc địa phương... − Sách giáo khoa, sách giáo viên và học liệu điện tử, thiết bị đồ dùng dạy học,... được xây dựng một cách đồng bộ, đảm bảo phát triển tốt nhất những năng lực cần có của HS. * Với lớp 2 Sách Âm nhạc 2 có những ưu điểm nổi bật sau: − Mức độ tiếp cận kiến thức hợp lí, vừa đáp ứng yêu cầu của Chương trình, vừa phù hợp với khả năng học tập của đại đa số học sinh ở tất cả các vùng miền, đảm bảo sự thân thiện, gần gũi với mọi HS và giáo viên. − Căn cứ vào Chương trình môn Âm nhạc, sách giáo khoa (SGK) Âm nhạc 2 được xây dựng theo các chủ đề, mỗi chủ đề có 1 bài hát và một số mạch nội dung khác như: Nghe nhạc ; Đọc nhạc; Luyện tập tiết tấu; Trò chơi âm nhạc, nhạc cụ gõ, thường thức âm nhạc − Các bài hát được lựa chọn cho học sinh học ngắn gọn, đơn giản, dễ hát, dễ thuộc phù hợp lứa tuổi, với chủ đề và có tính cập nhật. − Ở ỗm i chủ đề, sách bảo đảm sự hài hoà giữa các hoạt động hình thành kiến thức, rèn kĩ năng với hoạt động thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống. − Sách dễ sử dụng, phù hợp cho việc tự học của HS, cho việc giảng dạy của giáo viên và việc theo dõi, phối hợp của phụ huynh học sinh. − Sách có độ mở thích hợp, thuận tiện cho việc cập nhật thông tin và bổ sung kiến thức theo vùng miền, theo định hướng năng lực của học sinh. Sách giúp giáo viên có thể vận dụng linh hoạt theo đặc điểm của từng trường học hoặc địa phương. − Sách góp phần đổi mới phương pháp dạy và học; giúp học sinh thực hiện nhiệm vụ học hiệu quả, giúp giáo viên tổ chức tốt các hoạt động học tập cũng như các hoạt động kiểm tra, đánh giá học tập của học sinh. TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 9 − Sách được thiết kế theo mô hình hoạt động. Trong đó, nội dung mỗi bài trong SGK được thể hiện qua các hoạt động học; SGV hướng dẫn tổ chức các hoạt động học đó. − Sách có một Thiết kế mĩ thuật tổng thể, nhất quán và khoa học, hình ảnh đẹp, hấp dẫn, hiện đại, sát với nội dung học tập và dễ dàng sử dụng cho mỗi học sinh, giáo viên. − Sách là tài liệu dạy học hoàn chỉnh, bao gồm: sách giấy (sách giáo khoa, sách giáo viên, vở bài tập); thiết bị, đồ dùng dạy học; sách mềm (sách điện tử), việc dạy học được hỗ trợ bởi ệh thống phần mềm và học liệu điện tử dành cho giáo viên và HS (hệ thống này giúp nâng cao hiệu quả dạy học, đáp ứng kì vọng của giáo viên, học sinh và phụ huynh). 1.2. Những điểm mới của sách giáo khoa môn Âm nhạc 2 Từ kinh nghiệm quốc tế qua tham khảo một số sách giáo khoa của các nước như Nhật Bản, Sinh-ga-po, Nga, Đức, Hung-ga-ri, Mĩ , sách giáo khoa Âm nhạc 2 triển khai đầy đủ các nội dung được quy định trong Chương trình Âm nhạc, bao gồm: Hát, Nghe nhạc, Đọc nhạc, Nhạc cụ và Thường thức âm nhạc, khi triển khai thành các chủ đề được thiết kế gọn nhẹ nhằm giúp học sinh vui học, học vui một cách thoải mái, vừa sức và hấp dẫn. Những bài hát các em được học và những bài hát, bản nhạc các em được nghe đã có sự lựa chọn một cách khoa học, lôi cuốn, có nội dung văn học và giai điệu âm nhạc phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, phù hợp với các chủ đề đã lựa chọn, dễ nghe, dễ thuộc vừa với khả năng học tập của HS, bao gồm bài hát thiếu nhi, dân ca, nhạc nước ngoài. Các bài hát được chọn để dạy trong sách lớp 2 chỉ sử dụng lại một vài bài trong sách hiện hành (như bài Chú chim nhỏ dễ thương, Hoa lá mùa xuân, bài Bắc kim thang − dân ca Nam Bộ với lời ca mới). SGK Âm nhạc 2 có 8 chủ đề, 4 chủ đề ở học kì I và 4 chủ đề ở học kì II. Ngoài các nội dung Hát, Nghe nhạc các em còn được làm quen với 4 bài đọc nhạc để tiếp cận với nốt nhạc và thực hành theo kí hiệu bàn tay. Sử dụng một vài động tác vận động cơ thể như: giậm chân, vỗ tay, vỗ hai tay lên vai, vỗ lên đùi, búng ngón tay... để hướng đến việc rèn luyện tiết tấu, nhịp, phách khi hoạt động âm nhạc. Bắt đầu từ lớp 2, các em được tiếp tục làm quen với cao độ và vị trí 5 nốt nhạc, có thêm 1 nốt mới. Nếu đã biết 5 nốt Đô – Rê – Mi – Pha – Son thì học thêm nốt La. Nếu đã biết 5 nốt Đô – Rê – Mi – Son – La thì học thêm nốt Pha. Song song với việc làm quen vị trí nốt nhạc trên khuông, các em tiếp tục tập đọc nhạc theo kí hiệu bàn tay trong chương trình đã quy định. Ở lớp 2 chưa cho HS đọc đủ 7 nốt Đô – Rê – Mi – Pha – Son – La – Si. Khi đã biết tên và đọc được cao độ các nốt nhạc theo kí hiệu bàn tay, các em mới tiếp cận với vị trí Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 10 nốt nhạc trên khuông nhạc qua những bài tập đọc nhạc ngắn có sự kết hợp với những hình tiết tấu đã được làm quen và luyện tập nhiều lần. Ở lớp 2, Chương trình không quy định có mạch nội dung Lí thuyết âm nhạc. Về nội dung Thường thức âm nhạc, các em được nghe giới thiệu và làm quen thêm 1 loại nhạc cụ dân tộc (đàn bầu) và 1 nhạc cụ gõ nước ngoài (ma-ra-cát – quả sóc) đồng thời sử dụng các nhạc cụ đó gõ đã có ở lớp 1 thể hiện các hình tiết tấu hoặc gõ đệm bài hát. Về Thường thức âm nhạc, HS còn được nghe kể 2 câu chuyện ngắn vui và lí thú có liên quan đến âm nhạc. Các nội dung trong SGK đều được thiết kế dưới các dạng hoạt động học tập và trải nghiệm thực tế để qua đó hình thành những năng lực và phẩm chất cho HS theo quy định của Chương trình. Nội dung chính của mỗi chủ đề tương ứng trong SGV là hướng dẫn tổ chức các hoạt động học tập của HS. Có 3 hình thức tổ chức hoạt động học tập cơ bản: Hoạt động cá nhân, Hoạt động nhóm, Hoạt động cả lớp. SGV gợi ý lựa chọn loại hình tổ chức hoạt động cho mỗi nội dung tương ứng trong SGK. Khi dạy học, tuỳ theo đối tượng cụ thể, GV thực hiện tổ chức hoạt động học tập một cách linh hoạt, tạo một không khí học tập sôi nổi để HS cùng vui học, cùng trải nghiệm. Những nội dung trong sách giáo khoa được trình bày theo các dạng hoạt động như: khởi động, khám phá, luyện tập, vận dụng / sáng tạo. Sách Âm nhạc 2, có các Logo để thể hiện những nội dung khác nhau, HS nhìn vào hình ảnh của các logo có thể nhận biết được nội dung học tập. Ngoài ra, sách còn được trang trí bởi nhiều hình vẽ đẹp, sinh động, minh hoạ cho các nội dung và các hoạt động. Khi giở sách ra, các em thấy hấp dẫn và lôi cuốn, tạo tâm lí muốn tìm hiểu và khám phá, học tập. Sách Âm nhạc 2 được biên soạn một cách khoa học, công phu, phù hợp với năng lực tiếp thu và cảm nhận của HS ở mọi vùng miền. Nội dung của sách đã kết hợp được truyền thống với hiện đại, giàu bản sắc dân tộc Việt Nam. Kèm theo sách có Tài liệu dạy học điện tử và băng âm thanh các bài hát, bài nghe, đọc nhạc, phần nhạc đệm (nhạc beat) của các bài hát Ở giai đoạn đầu, khi thực hiện nội dung Đọc nhạc đã sử dụng phương pháp đọc cao độ các nốt nhạc theo kí hiệu bàn tay (theo kinh nghiệm của các nước như Hung-ga- ri, Đức, Nhật Bản, Mĩ, Sinh-ga-po) để các em dễ dàng tiếp cận với việc đọc cao độ các nốt nhạc như một hình thức trò chơi, không tạo nên sự quá tải mà tạo sự hào hứng, vui vẻ. Sau đó có kèm thêm bài đọc nhạc ghi trên khuông nhạc dùng khóa Son và ghi số chỉ nhịp để HS được làm quen dần với kí hiệu ghi nhạc trên khuông nhạc 5 dòng kẻ. TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 11 So sánh với sách giáo khoa hiện hành: Trong thời gian qua, từ năm học 2002 ở lớp 1, 2, 3 không có SGK môn Âm nhạc. Chương trình âm nhạc hiện hành được thể hiện trong sách Nghệ thuật – phần Âm nhạc, chỉ có sách cho giáo viên. Sách Nghệ thuật 2 (phần âm nhac) gồm có 2 nội dung chính là Học hát và Phát triển khả năng Âm nhạc. Ở phân môn Học hát, sách chọn 12 bài trong đó có 9 bài hát thiếu nhi, 2 bài dân ca Việt Nam và 1 bài hát nước ngoài. Phân môn Phát triển khả năng âm nhạc có các nội dung: Nghe Quốc ca Việt Nam, nghe dân ca, bài hát thiếu nhi hoặc nhạc không lời. HS tập phân biệt âm thanh cao – thấp, dài – ngắn, hướng đi của âm thanh: đi lên, đi xuống, đi ngang; tập thể hiện các tiết tấu đơn giản bằng nhạc cụ gõ. Bên cạnh SGV hiện hành, HS có Tập bài hát lớp 2. Tập bài hát có đủ nhạc và lời những bài hát quy định trong SGV và có thêm Phụ lục một số bài hát có thể bổ sung, thay thế. Như vậy có thể thấy việc biên soạn sách Âm nhạc cho HS lớp 2 của Chương trình hiện hành khác hẳn với SGK Âm nhạc 2 theo Chương trình mới. Sách hiện hành không soạn theo chủ đề mà chia thành các bài học – mỗi bài học lấy một bài hát là chủ đạo, mỗi bài thường dạy trong 2 tiết, Chương trình chưa dạy các nốt nhạc trên khuông nhạc. 2. CấU TRúC SÁCH VÀ CấU TRúC BÀI học Sự chuyển hoá từ mục tiêu, yêu cầu cần đạt về năng lực, phẩm chất được quy định trong Chương trình mới thành nội dung các hoạt động học tập trong SGK lớp 2. Để thực hiện mục tiêu và các yêu cầu của Chương trình mới, sách giáo khoa Âm nhạc 2 đã chọn những bài hát, bài nghe, các hình tiết tấu mẫu, các bài đọc nhạc, các nhạc cụ gõ và câu chuyện âm nhạc phù hợp với độ tuổi và sự tiếp thu của HS lớp 2 để đưa vào sách, thiết kế thành các chủ đề / bài học. Trong chủ đề / bài học định ra các hoạt động cụ thể nhằm giúp giáo viên thực hiện tốt chương trình. Sau khi dạy và học, theo thời gian bước đầu HS được hình thành những phẩm chất và năng lực chung cũng như năng lực đặc thù của môn học. 2.1. Cấu trúc sách Căn cứ vào Chương trình môn Âm nhạc, sách giáo khoa Âm nhạc 2 được xây dựng theo các chủ đề, mỗi chủ đề có 1 bài hát và lựa chọn 2, 3 trong số các mạch nội dung khác như: Nghe nhạc, Kể chuyện âm nhạc; Làm quen với cao độ, trường độ âm thanh; Luyện tập tiết tấu; Đọc nhạc, Trò chơi âm nhạc Sách giáo khoa Âm nhạc 2 có 8 chủ đề sau đây: 1. Chủ đề Sắc màu âm thanh (4 tiết) 2. Chủ đề Em yêu làn điệu dân ca (4 tiết) 3. Chủ đề Mái trường thân yêu (4 tiết) Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 12 4. Chủ đề Tuổi thơ (4 tiết) 5. Chủ đề Mùa xuân (4 tiết) 6. Chủ đề Gia đình yêu thương (4 tiết) 7. Chủ đề Những con vật quanh em (4 tiết) 8. Chủ đề Mùa hè vui (3 tiết) Mỗi chủ đề trong SGK không chia số tiết và thường dạy trong 4 tiết (số tiết và nội dung của mỗi chủ đề sẽ được phân chia cụ thể trong SGV). Như vậy, 8 chủ đề được dạy trong 31 tiết (trong đó 7 chủ đề dạy trong 28 tiết, 1 chủ đề dạy 3 tiết) và cứ sau 4 chủ đề – cuối mỗi học kì sẽ có 2 tiết ôn tập kiểm tra đánh giá. Một năm học có 35 tuần, mỗi tuần có 1 tiết Âm nhạc, trong đó có 31 tiết học và 4 tiết ôn tập, kiểm tra đánh giá. Tóm lại: Cấu trúc sách giáo khoa đã có đủ các thành phần cơ bản như: chủ đề / bài học; giải thích thuật ngữ; mục lục. Cấu trúc bài học trong sách giáo khoa bao gồm các mục cơ bản sau: mở đầu (khởi động), kiến thức mới, luyện tập, thực hành, vận dụng/ sáng tạo. TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 13 2.2. Cấu trúc chủ đề / bài học 2.2.1. Đặc điểm của cấu trúc chủ đề / bài học Căn cứ vào các nội dung học tập đã được quy định trong Chương trình môn Âm nhạc, mỗi chủ đề trong SGK đã có sự lựa chọn các nội dung một cách logic, khoa học theo quan điểm nâng dần mức độ kiến thức (từ dễ, đơn giản đến nâng cao) để hình thành phẩm chất và năng lực cho người học. Từ chủ đề 1 – đến chủ đề 4 (trong học kì I), thường có từ 3 – 4 nội dung học tập, đồng thời ở những chủ đề này nội dung Đọc nhạc cũng được biên soạn nhưng rất đơn giản để tránh sự quá tải và dễ gây nên tâm lí lo ngại khi học âm nhạc đối với HS. Từ chủ đề 5 đến chủ đề 8 (trong học kì II), mỗi chủ đề cũng có từ 3 – 4 nội dung và HS được tiếp tục làm quen với việc đọc nhạc theo kí hiệu bàn tay một cách nhẹ nhàng như một trò chơi (theo phương pháp tiếp cận của một số nước như: Nhật Bản, Sin-ga-po, Mĩ, Nga, Hung-ga-ri) và được làm quen dần với một vài kí hiệu âm nhạc đơn giản trên khuông nhạc (dùng khóa Son) qua các bài đọc nhạc ngắn, đơn giản dài kkhông quá 8 ô nhịp 2/4. Tên của mỗi chủ đề cũng được sách lựa chọn một cách cẩn thận, chi tiết, đảm bảo được các yếu tố: gần gũi, thân thiện, dễ nhớ, dễ hiểu và phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh lớp 2. Đồng thời, thông qua các chủ đề đó để khẳng định sách không chỉ quan tâm đến việc hình thành năng lực mà còn phải chú ý đến việc hình thành phẩm chất cho HS. Các nội dung được lựa chọn trong các chủ đề của sách, gồm có: Hát: Chọn 1 bài hát có nội dung phù hợp với chủ đề, phù hợp với khả năng của HS để dạy cho HS hát. Ví dụ: Chủ đề 1 có tên gọi Sắc màu âm thanh chọn bài hát Dàn nhạc trong vườn; Chủ đề 3 có tên gọi Mái trường thân yêu chọn bài hát Học sinh lớp Hai chăm ngoan; Chủ đề 5 có tên gọi Mùa xuân chọn bài hát Hoa lá mùa xuân... Nghe nhạc: sách chọn 3 bài hát thiếu nhi (Vui đến trường, Múa sư tử thật là vui, Mùa hè ước mong) và 2 bản nhạc không lời (Ru con, Vũ khúc đàn gà con) phù hợp với nội dung chủ đề cho học sinh nghe. Ví dụ ở chủ đề Mái trường thân yêu, chọn bài hát Vui đến trường; chủ đề Tuổi thơ chọn bài hát Múa sư tử thật là vui; chủ đề Gia đình yêu thương chọn bài hát Ru con; Chủ đề Những con vật quanh em chọn nhạc không lời Vũ khúc đàn gà con. Ngoài ra, còn cho HS được trải nghiệm qua phần nghe thêm một số nhạc phẩm khi giới thiệu nhạc cụ, thường thức âm nhạc hay vận dụng sáng tạo (bản độc tấu đàn bầu bài Trống cơm, bản nhạc Múa sạp, bản nhạc Kiến vàng và gấu nâu). Đọc nhạc: Trong cả năm học, nội dung đọc nhạc chỉ cho học sinh học 4 bài. Thông qua việc đọc nhạc, theo mức độ tăng dần, HS làm quen với cao độ và vị trí trên khuông nhạc gồm 6 nốt Đô – Rê – Mi – Pha – Son – La. Như vậy ở lớp 1, HS được làm quen với thang 5 âm nền tảng, lên lớp 2 đọc 6 âm (đến lớp 3 mới đọc đủ 7 âm của giọng Đô trưởng). Các hình nốt chỉ dùng nốt đen, móc đơn, dấu lặng đen và nốt trắng. Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 14 Nhạc cụ: Theo Chương trình, ở các lớp 1, 2, 3 cấp Tiểu học, học sinh chỉ sử dụng một số nhạc cụ gõ, do đó ngay từ lớp 1 học sinh đã tập chơi một số nhạc cụ gõ để đệm cho bài hát (đệm theo nhịp, theo phách hay tiết tấu lời ca) hoặc gõ theo các mẫu tiết tấu. Ở lớp 2 giới thiệu thêm 2 nhạc cụ gõ, 1 nhạc cụ dân tộc (song loan) và một nhạc cụ gõ của nước ngoài (ma-ra-cát). Ngoài việc dùng nhạc cụ gõ đệm cho bài hát hoặc các hình tiết tấu mẫu, các em còn luyện tập tiết tấu / nhịp điệu theo hình thức vận động cơ thể tạo nên sự sinh động, cuốn hút mang tính vận dụng /sáng tạo . Lí thuyết âm nhạc: Nội dung này Chương trình môn Âm nhạc chưa quy định đưa vào các lớp 1, 2, 3. Thường thức âm nhạc: Giới thiệu 2 nhạc cụ trong đó có 1 nhạc cụ dân tộc (đàn bầu) và 1 nhạc cụ gõ nước ngoài (ma-ra-cát /quả sóc) Hai câu chuyện âm nhạc ngắn: Ước mơ của bạn Đô và Câu chuyện về bài hát Chú voi con ở Bản Đôn. Như vậy có thể thấy, sách Âm nhạc 2 đã vận dụng đầy đủ và linh hoạt các yêu cầu được quy định trong Chương trình môn Âm nhạc 2018, từ đó các tác giả đã lựa chọn các nội dung cụ thể đưa vào sách một cách nhẹ nhàng, khoa học, sinh động. Có thể tóm tắt nội dung của sách gồm: – Hát: 8 bài hát (gồm bài hát thiếu nhi, bài hát nước ngoài, dân ca Việt Nam). – Nghe nhạc: 5 bài nghe (3 bài hát thiếu nhi + 1 bài biểu diễn nhạc cụ dân tộc, 1 bản nhạc không lời nước ngoài). – Nhạc cụ: Sử dụng một số nhạc cụ gõ Việt Nam và nước ngoài (hoặc nhạc cụ gõ tự tạo) để đệm cho bài hát và thể hiện các hình tiết tấu mẫu. – Đọc nhạc: Đọc cao độ 6 nốt nhạc Đô – Rê – Mi – Pha – Son – La với 4 bài đọc nhạc. – Thường thức âm nhạc: HS được nghe 2 câu chuyện âm nhạc và được làm quen với 2 loại nhạc cụ gõ chưa dùng ở lớp 1 (song loan, ma-ra-cát). Những nội dung nêu trên là cơ sở để dạy học hướng tới yêu cầu cần đạt trong Chương trình đã đề ra. So sánh một số chủ đề / bài học trong SGK Âm nhạc 2 mới với sách hiện hành (sự khác biệt): Sách giáo khoa Âm nhạc 2 mới được thiết kế theo các chủ đề, mỗi chủ đề của SGK Âm nhạc mới có từ 3 đến 4 nội dung được quy định trong Chương trình. Các nội dung học tập trong một chủ đề được đan xen một cách logic và đảm bảo lượng kiến thức vừa đủ với khả năng tiếp thu của HS, có sự kết hợp hài hoà giữa kiến thức mới với kiến thức cũ tạo nên sự phong phú, đa dạng. Nội dung học tập được thiết kế theo các dạng hoạt động để hình thành kiến thức, kĩ năng và năng lực cần đạt qua các tiết học. TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 15 Ví dụ Chủ đề 1: Sắc màu âm thanh trong SGK Âm nhạc 2 có 3 mạch nội dung là: Hát bài Dàn nhạc trong vườn; Đọc nhạc bài số 1 (ôn tập); Thường thức âm nhạc: Câu chuyện Ước mơ của bạn Đô. SGK Âm nhạc 2 hiện hành (theo chương trình 2007) không thiết kế theo chủ đề mà bố cục nội dung theo từng bài, từng tiết học. Các bài học trong sách Nghệ thuật 2 hiện hành (phần Âm nhạc) thường chỉ có 1 hoặc 2 nội dung (cơ bản là nội dung học hát) và chỉ đơn thuần là cung cấp nội dung, kiến thức cho người học, chưa chú ý nhiều đến việc hoạt động để hình thành phẩm chất và năng lực. Mỗi bài học thường được triển khai thực hiện trong 2 tiết. Ví dụ trong sách Nghệ thuật 2 (phần Âm nhạc): Tiết 2 – 3 dạy bài hát Thật là hay và ôn tập bài hát đó. Tiết 21 – 22 dạy hát bài Hoa lá mùa xuân và ôn tập bài hát đó. 2.2.2. Một số chủ đề / bài học đặc trưng trong SGK Âm nhạc 2 * Chủ đề 1: Sắc màu âm thanh Đây là chủ đề đầu tiên của SGK Âm nhạc 2 có nội dung phù hợp với những ngày đầu các em học lớp 2. Chủ đề này gồm có các nội dung: Hát: bài Dàn nhạc trong vườn; Thường thức âm nhạc: Câu chuyện Ước mơ của bạn Đô; Đọc nhạc: Bài số 1 (bài này mang tính chất ôn tập kiến thức lớp 1). Cuối cùng là phần vận dụng sáng tạo. Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 16 * Chủ đề 3: Mái trường thân yêu Chủ đề thứ 3 trong SGK Âm nhạc 2 gồm có 3 mạch nội dung được dạy trong 4 tiết / 4 tuần, gồm có Hát: bài Học sinh lớp Hai chăm ngoan; Đọc nhạc: Bài số 2; Nghe nhạc: bài hát Vui đến trường và phần vận dụng sáng tạo. Trong chủ đề này có bài đọc nhạc số 2, về cao độ tập luyện tập 6 nốt Đô – Rê – Mi – Pha – Son – La; về trường độ tập thể hiện hình nốt đen, nốt trắng. Tập đọc cao độ các nốt nhạc Đô – Rê – Mi theo kí hiệu bàn tay, sau đó kết hợp nhìn vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc và tập đọc theo mẫu âm có kết hợp với hình tiết tấu để HS tập đọc đúng cao độ và trường độ như yêu cầu cần đạt của Chương trình quy định. Trên khuông nhạc, có khoá nhạc, nốt nhạc trên khuông, số chỉ nhịp GV chưa cần phải phân tích, giải thích về lí thuyết, hãy mặc nhiên để các em công nhận, như một hình thức gián tiếp để HS được tiếp xúc và làm quen với các kí hiệu ghi nhạc. Như vậy, so với chủ đề 1 giới thiệu ở trên, chủ đề 3 có nội dung nghe nhạc, vẫn có Hát, còn đọc nhạc (bài số 2) là sự nối tiếp và phát triển để các em làm quen với nốt nhạc ghi trên khuông và tập đọc đúng cao độ, trường độ quy định. TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 17 * Chủ đề 8: Mùa hè vui Chủ đề 8 trong SGK Âm nhạc 2 được dạy trong 3 tiết / 3 tuần. Chủ đề này có bài hát Ngày hè vui, Nghe nhạc bài Mùa hè ước mong và nội dung Nhạc cụ. Chủ đề 8 có nội dung Hát, Nghe nhạc, không có nội dung Đọc nhạc và Thường thức âm nhạc nhưng có nội dung Nhạc cụ (dùng nhạc cụ gõ thể hiện các hình tiết tấu và đệm cho bài hát). Qua 3 chủ đề trên chúng ta có thể thấy mỗi chủ đề có những nội dung giống nhau và khác nhau. Tổng hợp các chủ đề đã bao gồm đủ 5 mạch nội dung theo chương trình quy định: Hát, Nghe, Đọc, Nhạc cụ và Thường thức âm nhạc Cụ thể: Chủ đề 1: Hát, Thường thức âm nhạc và Đọc nhạc Chủ đề 3 : Hát, Nghe nhạc và Đọc nhạc Chủ đề 8: Hát, Nghe nhạc và Nhạc cụ Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 18 3. PhươnG PHÁP DạY học / Tổ chức HOạT độnG Dạy học âm nhạc ở trường phổ thông nói chung và trường Tiểu học nói riêng chủ yếu là tổ chức cho HS hoạt động thực hành, vận dụng và trải nghiệm để từ đó hình thành năng lực và phẩm chất. Việc dạy và học âm nhạc ở Tiểu học từ lâu nay người ta không dạy lí thuyết mà chủ yếu dạy thực hành. Thực hành Hát, thực hành Đọc nhạc (ở lớp 4 – 5), thực hành chơi nhạc cụ gõ..., qua thực hành để hình thành kiến thức, kĩ năng. Bởi vậy, nếu nhận xét rằng trước khi có chủ trương dạy học phát triển năng lực, người ta chỉ dạy kiến thức đối với riêng môn Âm nhạc cũng chưa hoàn toàn chính xác. Bởi âm nhạc khi nào được vang lên mới có ý nghĩa. Mà muốn được vang lên bằng âm thanh tất nhiên phải thông qua hoạt động, hoạt động của trò dưới sự hướng dẫn của thầy. Dạy học Âm nhạc là một quá trình liên tục hoạt động. Vì thế mà có lúc trong ngành Giáo dục người ta đã xếp 3 môn học Âm nhạc, Mĩ thuật, Thể dục thành môn Hoạt động giáo dục, chính bởi 3 môn này chủ yếu dạy thực hành, thông qua thực hành để hình thành kiến thức, kĩ năng. Đây là những môn học đặc thù, không thể chỉ tập trung vào dạy lí thuyết, dạy kiến thức đơn thuần như một số môn học và các lĩnh vực giáo dục khác. Sách đã vận dụng một cách linh hoạt và sáng tạo một số phương pháp dạy học âm nhạc tham khảo từ kinh nghiệm của những nhà sư phạm âm nhạc nổi tiếng trên thế giới như: Kart Orff (nhà sư phạm âm nhạc người Đức); phương pháp Suzuki (nhà sư phạm âm nhạc Nhật Bản); Dalcroze (nhà sư phạm âm nhạc người Thụy Sĩ); Kodaly (nhà sư phạm và lí luận âm nhạc dân tộc học Hung-ga-ri) 3.1. Những yêu cầu cơ bản về phương pháp dạy học bộ môn Âm nhạc + Dạy học Âm nhạc lấy việc thực hành, luyện tập là chủ yếu. + Từ thực hành, từ trải nghiệm thực tiễn khi hoạt động âm nhạc để rút ra lí thuyết. + Kiến thức âm nhạc không đơn thuần là lí thuyết mà ngay trong việc thực hành, trải nghiệm để hình thành kĩ năng đã bao hàm những kiến thức âm nhạc. + Phương pháp dạy học Âm nhạc đa dạng không chỉ có việc thầy hướng dẫn, trò ghi nhớ, làm theo mà thầy còn có thể cho HS tự khám phá, tự sáng tạo thông qua hoạt động biểu diễn, trò chơi hay học ở ngoài lớp như xem biểu diễn, tham gia Câu lạc bộ âm nhạc. + Dạy đọc nhạc theo kí hiệu bàn tay và vận động cơ thể theo bài hát hay theo các mẫu hình tiết tấu có thể xem là vấn đề mới về phương pháp dạy học Âm nhạc so với hiện hành. Khi dùng kí hiệu bàn tay có thể sử dụng một tay hoặc cả hai tay. Sách Âm nhạc hiện hành cũng đã dùng phương pháp vận động phụ hoạ cho bài hát nhưng ở sách mới hướng dẫn vận động cơ thể bằng các kiểu / cách như: vỗ tay, vỗ vai, vỗ đùi, giậm chân, búng ngón tay để phát ra âm thanh theo các hình tiết tấu mẫu TÀI liệu Tập HUấn GIÁO VIÊN MÔN ÂM nhạC Lớp 2 19 hoặc đệm theo nhịp, phách của bài hát (khi thực hiện HS có thể đứng hoặc ngồi, thực hiện cả lớp hay theo nhóm – mỗi nhóm được sáng tạo cách vỗ / gõ / vận động khác nhau ). 3.2. Hướng dẫn và gợi ý phương pháp, hình thức tổ chức dạy học / tổ chức hoạt động Âm nhạc 3.2.1. Phương pháp dạy học − Dùng lời: Dùng lời nói để thuyết trình, giải thích (Ví dụ: giới thiệu tác giả, giới thiệu bài học, giải thích thuật ngữ ). − Làm mẫu / trực quan: GV thị phạm để HS quan sát hoặc lắng nghe và làm theo. Ví dụ: Hát mẫu một câu hát mới để học sinh hát theo, làm mẫu kí hiệu bàn tay tượng trưng cho nốt nhạc ). − Vấn đáp: Đặt câu hỏi cho HS trả lời. Ví dụ: Sau khi nghe bài hát nêu câu hỏi để học sinh phát biểu cảm nhận ). − Trải nghiệm: HS tự làm để hiểu và hình thành kĩ năng (hát, đọc nhạc ). 3.2.2. Hình thức tổ chức dạy học − Học trong lớp: Học trong chính khóa thực hiện theo Chương trình và sách giáo khoa. − Học ngoài lớp: Học ngoài giờ chính khóa, học ngoài trời (hoạt động vào buổi thứ 2 với các trường dạy học 2 buổi / ngày). − Học cả lớp, học theo nhóm, cặp đôi hoặc cá nhân trên giờ học chính khóa hoặc ngoại khóa. − Sắp xếp bàn ghế theo thứ tự truyền thống hoặc không theo truyền thống (xếp thành hình tròn, hình chữ nhật ), học ngoài không gian lớp học. 3.2.3. Tổ chức các hoạt động Hát: Dạy hát theo phương pháp đã quen dùng. Tuy nhiên, GV có thể vận dụng một cách linh hoạt không quá gò bó theo khuôn mẫu. Dạy hát theo lối truyền khẩu, hát mẫu từng câu hoặc sử dụng nhạc cụ cho HS nghe giai điệu và hát theo... Chú ý phát huy tính tích cực hoạt động và khơi gợi sự sáng tạo ở mỗi HS. Sau khi dạy HS học bài hát, GV cần phối hợp nhiều cách thức khác nhau như gõ đệm, vận động cơ thể, hát – múa, biểu diễn đơn ca, tốp ca để hình thành cho các em kĩ năng ca hát cơ bản. Nghe nhạc: gồm nhạc có lời và nhạc không lời. Dạy nghe nhạc vẫn sử dụng các phương pháp quen dùng như: nghe trực tiếp giọng hát của GV, nghe qua phương tiện nghe, nhìn... nhưng lưu ý nên cho HS được nghe nhiều lần, kể cả trong những tiết không có Bộ SÁCH: Kết nối TRI thức với cuộc sống 20
File đính kèm:
tai_lieu_tap_huan_giao_vien_mon_am_nhac_lop_2_ket_noi_tri_th.pdf



