Giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học qua môn địa lý ở trường phổ thông

Hiện nay, vấn đề bảo vệ môi trường trong đó có bảo vệ sự đa dạng sinh học

đang là vấn đề đặt ra cho toàn cầu. Trong nhà trường, việc giáo dục bảo vệ

môi trường được khai thác từ nhiều môn học trong đó có môn Địa lý. Bài

báo tập trung tìm hiểu về khả năng, hình thức giáo dục bảo vệ sự đa dạng

sinh học có trong sách giáo khoa Địa lý các lớp và xây dựng một ví dụ về

cách hoạt động giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học.

pdf7 trang | Chia sẻ: gaobeo18 | Ngày: 26/09/2016 | Lượt xem: 166 | Lượt tải: 0download
Bạn đang xem nội dung tài liệu Giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học qua môn địa lý ở trường phổ thông, để tải tài liệu về máy bạn click vào nút TẢI VỀ ở trên
 học có nhiều khả năng để giáo dục bảo vệ sự đa dạng 
sinh học. Số bài có nội dung Địa lý trùng hợp với nội dung giáo dục bảo vệ sự đa dạng 
sinh học chiếm tỉ lệ đáng kể, khoảng 6-7% số bài học Địa lý. Ngoài ra còn có nhiều bài 
học có nội dung có thể liên hệ để giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học. 
 II. MỘT SỐ CÁCH THỨC KHAI THÁC NỘI DUNG GIÁO DỤC BẢO VỆ 
SỰ ĐA DẠNG SINH HỌC QUA MÔN ĐỊA LÝ Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG 
1. Trên lớp: Thông qua môn học trong chính khóa, có một số cách thức sau [4]: 
- Sử dụng các phương tiện dạy học làm nguồn tri thức được “vật chất hóa” như là 
điểm tựa, cơ sở để học sinh phân tích, tìm tòi các kiến thức về đa dạng sinh học. Ví dụ 
giáo viên có thể cho học sinh khai thác sách giáo khoa, tranh ảnh, băng hình video, sách 
báo,... để khám phá các kiến thức về đa dạng sinh học. 
- Sử dụng các tài liệu tham khảo (các bài báo, các đoạn trích trong các sách báo 
khoa học, các tư liệu, số liệu mới điều tra, các ảnh chụp mới nhất...) để làm rõ thêm các 
vấn đề về môi trường trong đó có vấn đề về đa dạng sinh học. 
- Sử dụng các phương pháp dạy học theo cách thức học sinh tự khai thác, tự tìm 
kiếm, nhận thức các tri thức về bảo vệ đa dạng sinh học như các phương pháp thảo luận, 
động não, đóng vai, tranh luận, dự án, nghiên cứu,... 
- Ngoài ra có thể sử dụng các phương pháp dùng lời để cung cấp cho học sinh 
kiến thức về giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học như phương pháp kể chuyện, thuyết 
trình, mô tả,... 
- Xây dựng bài tập xuất phát từ kiến thức môn học, nhưng gắn liền với thực tế địa 
phương để học sinh tự tìm hiểu. 
- Khai thác thực trạng về đa dạng sinh học ở thế giới, đất nước, địa phương để xây 
dựng bài học có liên quan đến nội dung giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học. 
- Khi thực hiện các tiết học có nội dung gần gũi với nội dung giáo dục bảo vệ sự 
đa dạng sinh học, giáo viên có thể chọn địa điểm thích hợp để giảng dạy như đồng 
ruộng, vườn trường, một khu rừng gần trường, một sở thú,... 
2. Ngoài lớp: Có một số cách thức giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học ở ngoài 
lớp như sau [4]: 
- Báo cáo chuyên đề về bảo vệ đa dạng sinh học do các nhà khoa học, các kĩ thuật 
viên hay giáo viên chuyên về môi trường trình bày. 
- Thực địa khảo sát thực trạng tài nguyên, các biện pháp bảo vệ đa dạng sinh học 
ở địa phương. 
86 THÔNG BÁO KHOA HỌC SỐ 3(49)/2004 
- Tổ chức cho học sinh tham gia các chiến dịch xanh hóa trong nhà trường như 
trồng cây, chăm sóc cây,... 
- Tổ chức các cuộc thi vẽ, tìm hiểu đời sống hoạt động của các loài động vật quanh em. 
- Xây dựng các dự án về bảo vệ đa dạng sinh học ví dụ xây dựng dự án trồng cây 
xanh trong trường học, Bảo vệ rừng đầu nguồn, Bảo vệ động vật ở địa phương. 
- Thông qua các hoạt động ngoại khóa khác như Trò chơi Địa lý, Tổ Địa lý, Câu 
lạc bộ Địa lý, Đố vui Địa lý, Thông tin Địa lý, Tham quan Địa lý,... để lồng ghép giáo 
dục bảo vệ sự đa dạng sinh học. 
 III. VÍ DỤ VỀ CÁCH THỨC HOẠT ĐỘNG GIÁO DỤC BẢO VỆ SỰ ĐA 
DẠNG SINH HỌC TRONG BÀI LÊN LỚP ĐỊA LÝ 
BÀI 5. MỘT SỐ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN ĐƯỢC SỬ DỤNG VÀO 
HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT (ĐỊA LÝ 10) 
Mục III. Nguồn tài nguyên khí hậu, nước và sinh vật 
Tài nguyên sinh vật 
I. Mục tiêu: 
- Kiến thức: Qua kiến thức ở nội dung “Tài nguyên sinh vật“, học sinh hiểu được 
hiện nay tài nguyên sinh vật đang bị suy giảm, nguyên nhân, hậu quả và các biện pháp 
thích hợp bảo vệ nguồn tài nguyên này. 
- Kĩ năng: Rèn luyện kĩ năng phân tích mối liên hệ nhân quả giữa nguyên nhân, 
hậu quả và các biện pháp bảo vệ tài nguyên sinh vật. 
- Thái độ: Qua phần này học sinh có ý thức bảo vệ sinh vật, tham gia tích cực vào 
các hoạt động bảo vệ tài nguyên sinh vật ở trường, lớp, ở địa phương. 
II. Chuẩn bị: 
- Giáo viên: + Bảng số liệu diện tích rừng Thế giới, Việt Nam qua các năm (phóng to) 
 + Phiếu học tập 
 + Tài liệu tham khảo [1] được phôtô thành tờ rời 
 + Các tranh ảnh về rừng bị tàn phá, một số loài động vật đang có 
nguy cơ tuyệt chủng. 
- Học sinh: Sách giáo khoa. 
III. Hoạt động: 
1. Hoạt động 1: GV nêu câu hỏi: Qua bảng số liệu diện tích rừng Thế giới, Việt 
Nam qua các năm kết hợp với quan sát ảnh, em hãy nhận xét về hiện trạng tài nguyên 
sinh vật hiện nay? 
GIÁO DỤC BẢO VỆ SỰ ĐA DẠNG SINH HỌC QUA MÔN ĐỊA LÝ... 87 
HS nhận xét, GV sửa chữa, kết luận các ý đúng (Tài nguyên sinh vật trên thế giới 
và Việt Nam đang bị suy giảm). 
2. Hoạt động 2: GV chia nhóm, 2 em ngồi cùng bàn làm thành một nhóm, mỗi 
nhóm được phát một phiếu học tập. 
PHIẾU HỌC TẬP 
1. Dựa vào sách giáo khoa và hiểu biết của em, hãy gộp các nguyên nhân sau thành 
các nhóm, đặt tên nhóm và theo em nhóm nguyên nhân nào quyết định sự suy giảm tài 
nguyên sinh vật? 
a. Quá trình sinh trưởng và phát triển tự nhiên của sinh vật. 
b. Thiên tai (lũ lụt, hạn hán, cháy rừng). 
 c. Đốt rừng làm nương rẫy. 
 d. Khai thác, đánh bắt quá mức phục hồi. 
 e. Chuyển đổi mục đích sử dụng đất đai làm thu hẹp diện tích rừng. 
 f. Mua, bán trái phép động, thực vật quý hiếm. 
 g. Chiến tranh huỷ diệt. 
 h. Quản lý, bảo vệ kém. 
 i. Ô nhiễm môi trường. 
- Nhóm 1: ......................................................................................................................... 
- Nhóm 2: ......................................................................................................................... 
* Nhóm nguyên nhân quyết định:......................................................................... 
............................................................................................................................... 
2. Căn cứ vào sách giáo khoa và tài liệu tham khảo (tờ rời), em hãy nêu những hậu 
quả của sự suy giảm tài nguyên sinh vật? 
 - Đối với môi trường tự nhiên:.......................................................................... 
 .................................................................................................................................... 
 .................................................................................................................................... 
 - Đối với đời sống sinh hoạt, sản xuất của con người:...................................... 
 .................................................................................................................................... 
 ......................................................................................................................... .......... 
HS thảo luận, điền vào phiếu học tập sau đó đại diện nhóm trình bày. GV sữa 
chữa, chính xác hoá kiến thức. 
1. Có 2 nhóm nguyên nhân: do tự nhiên và do con người trong đó nhóm nguyên 
nhân do con người là nhóm nguyên nhân quyết định sự suy giảm tài nguyên sinh vật. 
2. Hậu quả của sự suy giảm tài nguyên sinh vật: 
+ Đối với môi trường tự nhiên: khí hậu thay đổi, nguồn nước khô cạn, các hệ sinh 
thái tự nhiên bị phá huỷ. 
88 THÔNG BÁO KHOA HỌC SỐ 3(49)/2004 
+ Đối với đời sống sinh hoạt, sản xuất của con người: làm cạn kiệt nguồn thức ăn 
và phần lớn nguồn nguyên vật liệu. 
3. Hoạt động 3: GV đặt câu hỏi cho toàn lớp: 
 Xuất phát từ những nguyên nhân làm suy giảm tài nguyên sinh vật, theo em 
chúng ta cần làm gì để bảo vệ tài nguyên sinh vật? 
HS trả lời, GV khái quát các biện pháp (khai thác, sử dụng hợp lý; bảo vệ nguồn 
tài nguyên sinh vật). 
4. Hoạt động 4: Hoạt động tiếp nối (GV nêu câu hỏi cho HS tiếp tục nghiên cứu ở nhà): 
a) Em hãy cho biết, hiện nay ở địa phương đã có những biện pháp gì để bảo vệ tài 
nguyên sinh vật? 
b) Với cương vị là một người học sinh, em cần làm gì để bảo vệ tài nguyên sinh 
vật ở địa phương mình? Kể một tấm gương tốt về bảo vệ tài nguyên sinh vật ở địa 
phương mà em biết? 
 IV. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT 
Giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học qua môn Địa lý rất quan trọng và cần thiết. 
Để giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học có hiệu quả, giáo viên cần lưu ý các vấn đề sau: 
1. Giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học đưa vào chương trình Địa lý các lớp chỉ 
rơi vào một số bài, một số nội dung cụ thể cho nên giáo viên cần cân nhắc kĩ để lựa 
chọn nội dung kiến thức thích hợp, nên ưu tiên các kiến thức Địa lý trùng hợp với kiến 
thức giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học. 
2. Không làm biến tính đặc trưng môn học, không biến bài học Địa lý thành bài 
giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học. 
3. Giáo viên nên sử dụng các phương pháp dạy học tích cực, huy động nhiều học 
sinh tham gia, phát huy cao độ tính tích cực nhận thức của học sinh. Cần tận dụng tối đa 
mọi khả năng để học sinh trực tiếp tiếp xúc với môi trường. 
4. Cần tranh thủ tối đa sự ủng hộ, giúp đỡ của nhà trường, các cơ quan có chức 
năng để giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học cho học sinh. 
5. Chỉ có thể thực hiện tốt việc giáo dục bảo vệ sự đa dạng sinh học qua môn Địa 
lý khi giáo viên có tâm huyết, nhận thức đúng tầm quan trọng của giáo dục bảo vệ sự đa 
dạng sinh học qua môn học này. 
GIÁO DỤC BẢO VỆ SỰ ĐA DẠNG SINH HỌC QUA MÔN ĐỊA LÝ... 89 
TÀI LIỆU THAM KHẢO 
[1] Bộ KHCN & MT- Cục Môi trường, 200 câu hỏi/đáp về môi trường, Hà Nội, 2000. 
[2] Phạm Xuân Hậu, Nguyễn Kim Hồng, Nguyễn Đức Vũ, Hoạt động giáo dục 
môi trường trong môn Địa lý ở trường phổ thông, NXB Giáo dục, 2000. 
[3] Sách giáo khoa Địa lý 6, 7, 8 (Chương trình mới) và 9, 10, 11, 12 (Chương 
trình CCGD), NXB Giáo dục. 
[4] Nguyễn Đức Vũ, Giáo dục môi trường qua Địa lý (Tập bài giảng Cao học), 
Huế, 2000. 
SUMMARY 
EDUCATING BIOLOGICAL DIVERSITY PROTECTION THROUGH 
GEOGRAPHICAL LESSONS IN HIGH SCHOOLS 
TRAN THUY UYEN 
Nowadays, the environmental protection including preservation of biological 
diversity is a matter of great urgency imposing on man - kind. At schools, the education 
of environmental conservation involves in many subjects, one of which is Geography. 
This article focuses on the possibilities, the forms of educating biological diversity 
protection through lessons available in Geographical textbooks. An example of classroom 
activity which aims to protect biological diversity is also shown. 

File đính kèm:

  • pdfGD DDSH[1]- địa lý THPT.pdf