Một số biện pháp giúp học sinh làm tốt bài văn tả phong cảnh ở lớp 5

 UBND HUYỆN YÊN THẾ 
 TRƯỜNG TIỂU HỌC ĐỒNG HƯU 
 BÁO CÁO BIỆN PHÁP THAM GIA HỘI THI 
 GIÁO VIÊN DẠY GIỎI CẤP HUYỆN CHU KỲ 2024-2026 
 Tên biện pháp: Một số biện pháp giúp học sinh làm tốt 
 bài văn tả phong cảnh ở lớp 5 
Họ và tên: Hoàng Thị Oanh 
Môn giảng dạy: Văn hóa 
Trình độ chuyên môn: Đại học 
Chức vụ: Tổ trưởng tổ chuyên môn 4+5 
Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Đồng Hưu 
 TÁC GIẢ XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG 
(Kí, ghi rõ họ tên) ( Kí tên, đóng dấu) 
Hoàng Thị Oanh Nguyễn Thị Ánh 
 Đồng Hưu, ngày 25 tháng 4 năm 2025 
 Mục Lục 
I. PHẦN MỞ ĐẦU .......................................................................................... 2 
 1. Lí do chọn đề tài ........................................................................................ 2 
 2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................. 3 
 3. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................ 3 
 4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu ................................................................. 3 
 5. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................... 3 
II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ...................................................................... 4 
 1. Cở sở lý luận .............................................................................................. 4 
 2. Cơ sở thực tiễn ........................................................................................... 5 
 3. Các biện pháp tiến hành ............................................................................ 5 
III. KẾT QUẢ, ỨNG DỤNG ........................................................................ 12 
 1. Kết quả ..................................................................................................... 12 
 2. Ứng dụng ................................................................................................. 13 
IV. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ ...................................................................... 13 
 1. Kết luận.................................................................................................... 13 
 2. Kiến nghị ................................................................................................. 14 
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 16 
 2 
I. PHẦN MỞ ĐẦU 
1. Lí do chọn đề tài 
 Tập làm văn là một phân môn trong chương trình Tiếng Việt của bậc 
tiểu học, đây là một phân môn mang tính chất thực hành tổng hợp. Việc 
dạy Tập làm văn ở bậc tiểu học có một vị trí rất quan trọng, nó góp phần 
rèn luyện cho học sinh năng lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện cho 
các em giao tiếp trong cuộc sống hàng ngày và học tập tốt các môn học 
khác. Nếu như các môn học và phân môn khác của môn Tiếng Việt cung 
cấp cho các em một hệ thống các kiến thức kĩ năng thì phân môn Tập làm 
văn tạo điều kiện cho các em thể hiện các kiến thức, rèn luyện các kĩ năng 
một cách linh hoạt. Chính những văn bản nói, viết các em có được từ phân 
môn Tập làm văn đã thể hiện những hiểu biết thực tế, những kĩ năng sử 
dụng Tiếng Việt mà các em đã được học ở phân môn Tập làm văn. Các 
kiểu bài miêu tả được học nhiều nhất, nó giúp cho học sinh tái hiện lại 
cuộc sống con người, phong cảnh thiên nhiên hiện lên như một bức tranh 
nhiều màu sắc. Nó giúp các em có tâm hồn văn học, có tình yêu quê 
hương đất nước và cuộc sống con người. 
 Tuy nhiên, thực tế hiện nay, việc dạy môn Tiếng Việt nói chung và 
phân môn Tập làm văn nói riêng ở lớp 5A trường tôi công tác còn có 
nhiều hạn chế và chưa đạt kết quả như mong muốn. Nguyên nhân này là 
do phương pháp lên lớp chưa phù hợp với yêu cầu, mục đích, nội dung 
của bài học đặt ra. Mặt khác, học sinh tiểu học là đối tượng mà năng lực 
tư duy còn hạn chế, kĩ năng sử dụng ngôn ngữ của các em chưa cao. Đặc 
biệt trình độ của các em chưa đồng đều, hơn nữa học sinh rất ngại học 
phân môn Tập làm văn. Văn tả phong cảnh là phần quan trọng trong quá 
trình hình thành năng lực viết văn cho học sinh. Nếu không biết cách diễn 
 3 
đạt sẽ rất khó để viết một bài văn tả cảnh sinh động, hấp dẫn vì cảnh vật 
thường ở trạng thái tĩnh và đơn giản (dòng sông, làng mạc, cây cối, ). 
 Lúc này đây học sinh đòi hỏi ở người thầy cái tâm, cái tài để truyền 
 cho các em niềm say mê, để động viên, bồi dưỡng cho các em trở thành 
 học sinh có năng khiếu, những con người có tâm hồn văn học. Chính vì 
 những lí do trên nên tôi chọn sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học 
 sinh làm tốt bài văn tả cảnh ở lớp 5”. 
2. Mục đích nghiên cứu 
 Học sinh nắm được cấu tạo 3 phần (mở bài, thân bài, kết bài) của một 
bài văn tả cảnh; biết phân tích cấu tạo của một bài văn tả cảnh; biết viết 
đoạn văn mở bài (trực tiếp, gián tiếp), đoạn kết bài (mở rộng, không mở 
rộng); biết phát hiện những hình ảnh đẹp trong bài văn; biết quan sát và 
chọn lọc chi tiết trong bài văn tả cảnh, hoàn chỉnh các đoạn văn dựa theo 
nội dung chính của bài; lập được dàn ý chi tiết cho bài văn; viết được 
đoạn văn, bài văn tả cảnh theo đúng yêu cầu của bài; thấy được những ưu 
điểm, khuyết điểm và cách chữa lỗi đoạn văn, bài văn của mình. 
3. Nhiệm vụ nghiên cứu 
 Bản chất cần được làm rõ ở đề tài này là tìm ra biện pháp dạy Tập làm 
văn tả cảnh phù hợp trình độ học sinh lớp 5. 
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 
 Đối tượng nghiên cứu là các biện pháp giúp học sinh làm tốt bài văn tả 
cảnh. Phạm vi nghiên cứu là học sinh lớp 5A trường tiểu học nơi tôi công 
tác. 
5. Phương pháp nghiên cứu 
 - Nghiên cứu tài liệu 
 - Phương pháp quan sát 
 4 
 - Phương pháp điều tra 
 - Phương pháp vấn đáp 
 - Phương pháp thực nghiệm 
II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 
1. Cở sở lý luận 
 Nội dung các bài học trong phân môn Tập làm văn lớp 5 là sự tiếp nối 
và nâng cao, mở rộng. Các em được học tiếp văn miêu tả trong đó tả 
phong cảnh chiếm 9 tiết. Tập làm văn tả phong cảnh lớp 5 sách Cánh Diều 
thường có cấu trúc gồm: 
 + Tiết hình thành kiến thức 
 + Tiết thực hành luyện tập 
 Với tiết hình thành kiến thức, học sinh được nhận xét bài văn miêu tả 
khá dài để học sinh rút ra ghi nhớ rồi tiếp tục vận dụng ghi nhớ để nhận 
xét cấu tạo của bài văn tả cảnh. Đây là một điều kiện khó khăn đối với học 
sinh vì thời gian ít mà các em phải tìm hiểu để nắm được nội dung, 
phương pháp miêu tả của các bài văn. 
 Với các tiết thực hành luyện tập được trình bày theo thứ tự gồm: tiết 
hướng dẫn cách quan sát, tiết thực hành quan sát, tiết tìm ý và lập dàn ý, 
tiết thực hành viết mở bài, tiết thực hành viết kết bài, tiết thực hành viết 
thân bài, tiết thực hành viết toàn bộ bài văn và tiết trả bài viết. Đây là điều 
kiện thuận lợi cho học sinh làm văn tả cảnh. Đặc biệt là đối với học sinh 
làm bài tốt, các em được lập dàn ý ở cuối tiết học này, đến cuối tiết học 
sau mới viết bài. Nhưng đối với học sinh chậm thì lại mau quên, không 
chăm học nên kết quả làm bài sẽ khó đạt yêu cầu. Tuy vậy cũng có một số 
tiết học sinh được thực hành viết hoàn chỉnh đoạn văn trong giờ học. 
 5 
2. Cơ sở thực tiễn 
 Đa số học sinh nắm được cấu tạo 3 phần của một bài văn tả cảnh, phân 
tích tương đối tốt cấu tạo của bài văn tả cảnh, viết được đoạn văn mở bài, 
đoạn kết bài. Học sinh hoàn thành tốt có thể phát hiện những hình ảnh đẹp 
trong bài văn, lập được dàn ý chi tiết cho bài văn, quan sát và chọn lọc chi 
tiết trong bài văn tả cảnh, hoàn chỉnh các đoạn văn dựa theo nội dung 
chính của bài, lập được dàn ý chi tiết cho bài văn. Tuy nhiên bên cạnh đó 
vẫn còn học sinh chưa nắm được cấu tạo 3 phần của một bài văn tả cảnh; 
chưa biết phân tích cấu tạo của một bài văn tả cảnh; chưa biết viết đoạn 
văn mở bài, đoạn kết bài; một số học sinh còn lúng túng chưa biết phát 
hiện những hình ảnh đẹp trong bài văn; chưa biết quan sát và chọn lọc chi 
tiết trong bài văn tả cảnh, hoàn chỉnh các đoạn văn dựa theo nội dung 
chính của bài; chưa lập được dàn ý chi tiết cho bài văn; chưa viết được 
đoạn văn, bài văn tả cảnh theo đúng yêu cầu của bài. 
3. Các biện pháp tiến hành 
3.1. Chuẩn bị bài trước khi học bài mới 
 Ôn lại kiến thức, kĩ năng đã học có liên quan đến bài mới, làm cơ sở 
cho bài mới hoặc chuẩn bị cho bài mới như quan sát cảnh cần phải tả. 
3.2. Sử dụng các giác quan: Thị giác – nhìn, thính giác – nghe, vị giác – 
nếm, khứu giác – ngửi, xúc giác – cảm nhận. 
 Cảm nhận tinh tế các sự vật sẽ giúp học sinh miêu tả có chiều sâu và ấn 
tượng hơn. Việc sử dụng các quan khi miêu tả giúp bài văn trở nên sinh 
động, hiện thực như bức tranh vẽ ra trước mắt. Chẳng hạn, cùng miêu tả 
về dòng sông buổi tối, ta có hai câu văn sau: 
Câu văn thông thường: 
 6 
Câu văn sử dụng các giác quan: 
 7 
3.3. Làm giàu vốn từ ngữ đối với học sinh 
Ví dụ: Tìm các sự vật có màu vàng và từ chỉ màu vàng của sự vật đó trong 
bài Quang cảnh làng mạc ngày mùa. 
3.4. Tìm các từ ghép, từ láy miêu tả đặc điểm, màu sắc của cảnh vật. 
 8 
3.5. Sử dụng nhiều loại từ: Động từ, tính từ 
 Trạng thái tĩnh lặng, ít chuyển động của cảnh vật dễ khiến khi miêu tả, 
bài văn nhàm chán và không hấp dẫn. Vì vậy, học sinh nên tăng cường sử 
dụng các động từ, tính từ – từ ngữ có tính gợi hình, gợi thanh cao để bài 
văn sống động hơn. 
Ví dụ: Sáng sớm tinh mơ, những giọt sương tinh khiết do mây cử xuống 
đánh thức mầm hoa, nụ khẽ lay mình tỉnh giấc ngủ dài, xòe rộng những 
cánh hoa và bung tỏa một mùi hương ngào ngạt. 
3.6. Sử dụng các biện pháp tu từ: So sánh, nhân hóa, . 
 Sử dụng biện pháp nghệ thuật là yếu tố được đánh giá rất cao khi làm 
văn miêu tả. Các biện pháp tu từ như so sánh, nhân hóa trong bài viết giúp 
tạo hình dung về sự vật rõ hơn, gợi mở những tưởng tượng phong phú cho 
người đọc. 
Ví dụ: Chú gà trống như một cán bộ loa phường, hàng sáng chú nhảy tót 
đỉnh rơm vàng óng, gáy lên rất to “O o o ” báo hiệu một ngày mới 
bắt đầu. 
 9 
3.7. Luyện viết câu văn hay, tập diễn đạt bằng những câu văn giàu hình 
ảnh. 
 Đối với học sinh Tiểu học, câu là đơn vị tạo nên đoạn văn, bài văn hay. 
Vì vậy trong các tiết luyện từ và câu, câu văn nên cho học sinh đặt câu với 
các từ cho trước bằng cách thêm các bộ phận chủ ngữ, vị ngữ. 
3.8. Tích lũy các hình ảnh văn học 
 Khi học sinh đọc những bài tập đọc, đoạn văn, đoạn thơ nên cho học 
sinh tìm những câu văn, câu thơ hay mà mình yêu thích để ghi lại vào sổ 
tay. 
 10 
3.9. Nâng cao năng lực cảm thụ 
 Cảm thụ văn học là vấn đề thuộc phạm trù văn học. Ở bậc tiểu học, chủ 
yếu giáo dục cho học sinh rung cảm trước cái đẹp trong thiên nhiên, trong 
cuộc sống nhằm nâng cao năng lực cảm nhận và diễn tả là nhiệm vụ của 
mỗi học sinh. Đó là cảm thụ về nội dung, về nghệ thuật. 
3.10. Bồi dưỡng kĩ năng quan sát thẩm mĩ 
 Để bồi dưỡng kĩ năng quan sát thẩm mĩ nên cho học sinh quan sát cảnh 
vật, đưa những câu gợi ý để giúp học sinh cảm nhận được cảnh vật ở các 
khía cạnh khác nhau với các vẻ đẹp khác nhau. 
3.11. Tập viết bài văn có bố cục chặt chẽ, sắp xếp ý phù hợp với yêu cầu 
của đề bài. 
 Để học sinh viết được bài văn hay, bố cục chặt chẽ cần hướng dẫn học 
sinh làm các việc sau: 
 + Tìm hiểu đề bài 
 + Lập dàn ý 
 11 
+ Trình bày miệng: 
 + Viết thành bài văn hoàn chỉnh 
 Nhìn chung, mỗi giáo viên có một phương pháp giảng dạy, có những 
biện pháp đối với học sinh khác nhau song để tiết học đạt hiệu quả cao thì 
mỗi học sinh cũng phải làm tốt các công việc mà giáo viên giao cho. Bên 
cạnh đó giáo viên có thể cho học sinh tham khảo đọc thêm nhiều sách, 
kiến thức trên mạng để các em trau dồi khả năng ngôn ngữ của bản thân. 
3.12. Cách nâng cao, tăng độ khó đối với học sinh hoàn thành tốt 
+ Giao thêm câu hỏi, bài tập tương tự. 
+ Từ những yêu cầu kiến thức, kĩ năng của bài học đưa thêm câu hỏi khái 
quát hoặc so sánh với kiến thức, kĩ năng đã học. 
+ Yêu cầu tìm cách diễn đạt khác nhau cho cùng một nội dung. 
+ Cùng một nội dung diễn đạt những yêu cầu diễn đạt với những đối 
tượng giao tiếp khác nhau. 
+ Đặt câu hỏi cho bạn trả lời. 
+ Thực hiện nghiêm túc, có hiệu quả tiết Trả bài viết 
Tiết trả bài tập làm văn giúp các em sửa chữa lỗi, rút kinh nghiệm cho bài 
viết lần sau và học tập các bạn những cách viết hay để vận dụng vào các 
 12 
bài văn. Tuy nhiên, ở tiết học này một số giáo viên thường làm qua loa, 
không chữa kĩ càng, bớt xén thời gian để dạy môn khác. Vậy, muốn có 
được tiết trả bài có hiệu quả giáo viên cần phải: 
- Nhận xét bài cẩn thận, kĩ càng; chữa từng lỗi nhỏ trong bài viết cho học 
sinh. 
- Ghi lại các lỗi của học sinh theo từng loại như: lỗi về cách dùng từ, đặt 
câu; lỗi diễn đạt; lỗi chính tả; ghi lại các từ, các câu hay, đoạn văn hay. 
- Nhận xét ưu điểm, nhược điểm, thống kê số lỗi. 
- Chữa lỗi cho học sinh theo từng loại như đã thống kê khi chấm bài. 
- Đọc những câu văn hay, đoạn văn hay để học sinh học tập. Trả bài và tổ 
chức cho học sinh thảo luận theo nhóm để các em trao đổi với các bạn về 
cách làm bài của mình, đọc cho nhau nghe các câu văn hay, giúp nhau sửa 
lỗi trong bài. Cho học sinh tự sửa lỗi và viết lại một đoạn cho đạt yêu cầu. 
 Nếu học sinh còn gặp nhiều khó khăn thì giáo viên sẽ hướng dẫn riêng 
học sinh đó cách viết dàn ý để em đó có thể hoàn thiện bài văn của mình. 
III. KẾT QUẢ, ỨNG DỤNG 
1. Kết quả 
 Dạy Tập làm văn tả cảnh phù hợp trình độ học sinh lớp 5 được áp dụng 
ở lớp 5A năm học 2024 - 2025 của trường nơi tôi đang giảng dạy. Qua áp 
dụng biện pháp này, hiệu quả của việc dạy Tập làm văn tả cảnh ở lớp 5A 
có nhiều tiến bộ rõ nét, các em có hứng thú khi học môn học này hơn, học 
sinh có khó khăn đã hạn chế được lỗi sai trước kia về viết câu, đoạn, bài 
văn; học sinh hoàn thành tốt viết câu, đoạn, bài văn đã hay hơn, giàu cảm 
xúc hơn, biết viết câu văn có hình ảnh so sánh, nhân hóa,... 
 13 
 BẢNG TỔNG HỢP KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC 
 TS Tập làm văn 
 Lớp bài Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành 
 5A KT 
 SL % SL % SL % 
GIỮA 30 9 30% 16 53% 5 17% 
 KÌ 
CUỐI 30 18 60% 12 40% 0 0 
 NĂM 
2. Ứng dụng 
 Biện pháp giúp học sinh làm tốt bài văn tả cảnh của tôi được nhà 
trường công nhận và được các đồng nghiệp trong khối, tổ áp dụng thành 
công với học sinh khối 5 của trường. Không chỉ vậy biện pháp còn được 
lan tỏa ở các trường bạn giúp cho học sinh có kĩ năng làm tốt bài văn tả 
cảnh. 
IV. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 
1. Kết luận 
 Trải qua một quá trình tìm hiểu, nghiên cứu các vấn đề liên quan và 
thực trạng dạy và học về nội dung văn miêu tả nói chung, văn tả cảnh nói 
riêng, kết hợp với kinh nghiệm giảng dạy của bản thân tôi mạnh dạn đưa 
ra những đề xuất, biện pháp khắc phục đồng thời đưa ra hệ thống bài tập 
rèn kĩ năng viết văn tả cảnh cho học sinh. Tôi mong muốn góp phần nâng 
cao chất lượng dạy học tập làm văn tả cảnh nói riêng và phân môn tập làm 
văn nói chung. Học sinh tiểu học làm quen với văn miêu tả từ lớp 2, lên 
lớp 5 các em lại được củng cố nâng cao hiểu biết về thể loại văn miêu tả. 
 14 
Để các em làm văn ở thể loại tả cảnh này được tốt, ngoài năng khiếu, sự 
siêng năng chăm chỉ của học sinh thì người giáo viên cũng là người quyết 
định đến hiệu quả làm văn của các em, giúp các em nhận thức được 
phương pháp làm văn, bố cục làm văn.... cung cấp cho các em các kiến 
thức cơ bản để các em tự đi sâu miêu tả theo cảm xúc thật sự của chính 
mình. Các nội dung về một số biện pháp giúp học sinh học tốt văn tả cảnh 
được nêu ở trên được xây dựng trên cơ sở khoa học và thực tế giảng dạy 
do đó đã phần nào đáp ứng được những yêu cầu cơ bản nhất về giảng dạy 
cũng như thực hành làm bài của học sinh. Nội dung đưa ra không quá khó 
nhưng cần có sự khéo léo và chuẩn mực để các em tạo ra các sản phẩm là 
những bài văn đảm bảo về nội dung cũng như hình thức. Khi học sinh đã 
có trong tay những kiến thức về làm văn, các em sẽ tự tin với chính mình, 
các em sẽ thấy yêu thích Tiếng Việt, yêu thích môn tập làm văn và đặc 
biệt hứng thú với văn tả cảnh. Mà khi có hứng thú thì học sinh sẽ sản sinh 
được nhiều bài văn hay có chất lượng cao. Và một ý nghĩa quan trọng hơn 
nữa là đã bồi dưỡng trong tâm hồn các em những xúc cảm về cảnh vật 
xung quanh, bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên giúp tâm hồn các em ngày 
thêm trong sáng. Tôi thiết nghĩ để quá trình dạy tập làm văn đạt hiệu quả 
bản thân mỗi giáo viên phải không ngừng học hỏi, nâng cao tay nghề, 
luôn sáng tạo, cải tiến cách dạy tìm ra phương pháp dạy đạt hiệu quả cao 
nhất, phù hợp điều kiện học sinh giúp các em vững vàng tự tin đưa văn 
học và đời sống vào bài văn của mình một cách sinh động, hấp dẫn, chân 
thực đảm bảo nội dung và nghệ thuật. Giáo viên cần mạnh dạn thay đổi 
hình thức tổ chức giờ dạy sao cho linh hoạt, mềm dẻo, sinh động, hấp dẫn 
học sinh. 
2. Kiến nghị 
 - Về phía Phòng Giáo dục: Nếu sáng kiến kinh nghiệm này được Hội 
đồng xét duyệt, đồng nghiệp thống nhất cao. Kính mong các cấp lãnh đạo 
 15 
tạo điều kiện thuận lợi cho sáng kiến kinh nghiệm này được triển khai 
rộng rãi bằng cách tổ chức các chuyên đề về dạy học giúp học sinh làm tốt 
bài văn tả cảnh. 
 - Về phía Nhà trường: Tạo nhiều điều kiện thuận lợi hơn nữa để biện 
pháp được áp dụng có hiệu quả trong việc dạy học hiện nay. 
 - Về phía giáo viên: Tôi mong đồng nghiệp hãy góp ý một cách chân 
tình để tôi học hỏi và rút kinh nghiệm thêm. 
 Trên đây là một số kết quả mà bản thân tôi đã đạt được, tôi mong muốn 
được trình bày với các bạn đồng nghiệp. Song ý kiến của tôi còn mang 
tính chất chủ quan và không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Tôi 
mong được sự góp ý của tất cả các bạn đồng nghiệp để sáng kiến kinh 
nghiệm này được bổ sung đầy đủ hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn ! 
 16 
 TÀI LIỆU THAM KHẢO 
1. Mạng internet 
2. Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 tập 2 - Nhà xuất bản Đại học Sư phạm 
 TP. Hồ Chí Minh 
3. Sách giáo viên Tiếng Việt 5 tập 2 - Nhà xuất bản Đại học Sư phạm 
 TP. Hồ Chí Minh 
4. Cuốn Tìm vẻ đẹp bài văn ở Tiểu học - Nhà xuất bản Giáo dục 
5. Luyện tập về cảm thụ văn học ở Tiểu học - Nhà xuất bản Giáo dục 
6. Cuốn Văn Tuổi thơ số tháng 2, 12 năm 2023