Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng môn Âm nhạc cho học sinh trường Tiểu học
Bạn đang xem trước 20 trang tài liệu Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng môn Âm nhạc cho học sinh trường Tiểu học, để xem tài liệu hoàn chỉnh bạn click vào nút TẢI VỀ ở trên
UBND HUYỆN YÊN THẾ TRƯỜNG TIỂU HỌC TAM TIẾN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM “Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng môn Âm nhạc cho học sinh trường Tiểu học” Năm học 2023 - 2024 Họ và tên: NGHIÊM THỊ HƯỜNG Chức vụ: Giáo viên - TPT Đơn vị công tác: Trường Tiểu học Tam Tiến Tam Tiến, tháng 5 năm 2024 1 MỤC LỤC MỤC LỤC (trang 1) A. PHẦN MỞ ĐẦU (trang 2) 1. LÝ DO VIẾT SÁNG KIẾN (trang 2) 2. MỤC TIÊU CỦA SÁNG KIẾN (trang 2) 2.1. MỤC TIÊU CHUNG (trang 2) 2.2. MỤC TIÊU CỤ THỂ (trang 2) 3. GIỚI HẠN CỦA SÁNG KIẾN (trang 2) 3.1 VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU (trang 2) 3.2 VỀ KHÔNG GIAN (trang 2) 3.3 VỀ THỜI GIAN (trang 4) B. NỘI DUNG (trang 5) 1. CƠ SỞ VIẾT SÁNG KIẾN (trang 5 2. THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ CẦN GIẢI QUYẾT (trang 8) 3. CÁC GIẢI PHÁP (trang 10) 4. HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN (trang 23) C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ (trang 26) 1. KẾT LUẬN (trang 26) 2. KIẾN NGHỊ (trang 26) TÀI LIỆU THAM KHẢO (trang 27) 2 PHẦN A: PHẦN MỞ ĐẦU 1. LÝ DO VIẾT SÁNG KIẾN: Cấp tiểu học trong hệ thống giáo dục quốc dân có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Là bậc học; là nền tảng có nhiệm vụ xây dựng toàn diện nền móng cho hệ thống giáo dục phổ thông, đặt cơ sở vững chắc cho sự phát triển toàn diện con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Trong tất cả các môn học ở bậc học tiểu học, môn Âm nhạc là phân môn nghệ thuật được giảng dạy ngay từ bậc tiểu học nhằm giúp học sinh có năng lực cảm thụ âm nhạc. Môn Âm nhạc bậc tiểu học ngày nay cũng được đánh giá ngang tầm với các môn khác để các em được phát triển nhân cách một cách toàn diện. Với trẻ em thì Âm nhạc là một nhu cầu trong đời sống tinh thần.Trẻ em tham gia ca hát là được tự hoạt động để nhận thức thế giới xung quanh và bản thân mình. Bằng ngôn ngữ đặc thù của mình như: Giai điệu, nhịp điệu, tính chất chặt chẽ về tiết tấu, sự hài hoà về âm thanh giúp học sinh mở rộng tầm hiểu biết phong phú thêm về kinh nghiệm sống, mang lại cảm giác xúc động về thẩm mỹ mới mẻ, mạnh mẽ. giúp cho việc phát triển trí tuệ óc tưởng tượng và có tác dụng giáo dục tình cảm, đạo đức cho trẻ em. Việc triển khai môn học Âm nhạc ở trường Tiểu học có ý nghĩa nhân văn rất lớn, phù hợp với công ước quốc tế về quyền trẻ em. Qua các bài học, các em được nghe hát, nghe nhạc, được tập hát, được biết một số kiến thức phổ thông về Âm nhạc, tất cả những cái đó sẽ tạo thành một trình độ văn hoá âm nhạc tối thiểu để góp phần cùng các môn học khác giáo dục nhân cách, làm cho các nội dung học tập ở nhà trường có tính toàn diện, làm thăng bằng, hài hoà các hoạt động của trẻ em. Trong giảng dạy bất kì một môn học nào, việc hướng dẫn, giúp học sinh học và hiểu bài, thực hiện được yêu cầu của bài là rất cần thiết được giáo viên quan tâm; vì qua tiết học, nội dung kiến thức được truyền tải đến học sinh một cách cụ 3 thể môn Âm nhạc cũng vậy. Với mục tiêu giáo dục cho học sinh cái hay, cái đẹp trong cuộc sống thông qua nội dung các bài hát, giúp học sinh cảm nhận được sự quan trọng của âm nhạc đối với đời sống con người. Tạo cho học sinh một phong cách, tính bản lĩnh, tự tin, lạc quan yêu đời. Biết thương yêu, đoàn kết giúp đỡ nhau trong học tập. Có nghị lực vượt qua mọi khó khăn trong cuộc sống. Và qua các tiết dạy và hoc môn Âm nhạc, giáo viên phát hiện những em có năng khiếu để bồi dưỡng, động viên, giúp các em nhận ra thế mạnh của bản thân mình mà phát huy. Trong bài viết này, tôi xin ghi lại một số kinh nghiệm: “Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng môn Âm nhạc cho học sinh trường Tiểu học” 2. MỤC TIÊU CỦA SÁNG KIẾN 2.1 Mục tiêu chung: Hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh, tạo cho các em có trình độ văn hoá âm nhạc nhất định, góp phần giáo dục toàn diện và hài hoà nhân cách của các em. Tạo cho học sinh hứng thú, niềm vui khi học hát, nghe ca nhạc. Giáo dục năng lực cảm thụ âm nhạc, kích thích tiềm năng nghệ thuật, làm cho đời sống tinh thần của trẻ thêm phong phú. Phát triển trí tuệ, bồi dưỡng tình cảm trong sáng, lành mạnh, hướng tới chân, thiện, mĩ góp phần làm thư giãn đầu óc, làm cân bằng các nội dung học tập khác ở tiểu học. 2.2. Mục tiêu cụ thể: Khích lệ học sinh hăng hái tham gia vào các hoạt động âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần phong phú, lành mạnh, tạo điều kiện để các em bộc lộ và phát triển năng khiếu. 3. GIỚI HẠN CỦA SÁNG KIẾN. 3.1. Về đối tượng nghiên cứu. - Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng môn Âm nhạc cho HS trường Tiểu học Tam Tiến, Yên Thế, Bắc Giang. Phạm vi nghiên cứu lớp 5A2- 4A1. 4 3.2. Về không gian. - Học sinh khóa học 2023 - 2024 cùng giáo viên âm nhạc trong trường Tiểu học Tam Tiến, Yên Thế, Bắc Giang. 3.3. Về thời gian - Từ tháng 09/2023 đến hết tháng 08/2024. 5 PHẦN B: NỘI DUNG 1. Cơ sở viết sáng kiến: 1.1. Cơ sở khoa học Giáo dục Âm nhạc trong trường Tiểu học là một trong những môn học bắt buộc, nhằm giúp thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh. Đặc thù của môn học là nhằm cung cấp cho các em những kiến thức ban đầu về Âm nhạc, đồng thời giúp cho các em biết hát đúng giai điệu, lời ca và thể hiện đúng sắc thái tình cảm của bài hát. Thông qua môn học giáo dục cho các em truyền thống, đạo lý và lòng tự hào dân tộc, mặt khác nâng cao năng lực nhận thức, khả năng tư duy và độ nhạy bén cao đối với các môn học khác. Ngày nay khi xã hội đang phát triển đời sống con người được nâng lên thì nhu cầu về Âm nhạc ngày càng lớn, Âm nhạc đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong đời sống con người. Trong giáo dục, môn Âm nhạc được đưa vào chương trình chính thức, được đào tạo ở trường Tiểu học, ở tất cả các bậc học. Bởi vì tiếng hát là nhu cầu không thể thiếu được của trẻ em, nó là nguồn sữa nuôi dưỡng tinh thần của các em. Trẻ em được ca hát được hoạt động và nhận biết thế giới xung quanh bằng cảm xúc thông qua những hình tượng âm thanh để phát triển trí tuệ và được giáo dục về đạo đức, về tình cảm góp phần quan trọng trong việc giáo dục các em phát triển toàn diện. Âm nhạc đã được đưa vào trường Tiểu học như một món môn văn hóa. Thông qua các môn học để tác động vào đời sống tinh thần của các em, góp phần cùng với các môn học khác thực hiện mục tiêu của bậc học. Trong chương trình bộ môn Âm nhạc ở trường Tiểu học hoạt động ca hát chiếm một thời lượng đáng kể, góp phần tích cực hình thành ở học sinh năng lực cảm thụ Âm nhạc, đẩy mạnh khả năng hoạt động Âm nhạc, gợi mở ở các em nhu cầu tìm hiểu âm nhạc. 6 Ca hát là một nội dung quan trọng trong dạy học Âm nhạc ở trường phổ thông. Thông qua hoạt động ca hát, học sinh có thể tiếp thu kiến thức, khái niệm Âm nhạc một cách cụ thể, tích lũy những ấn tượng cảm xúc chân thực về tác phẩm Âm nhạc. Hát có vị trí quan trọng trong đời sống con người. Bài hát phản ánh một cách hình tượng, những khái niệm sâu sắc về cuộc sống, thiên nhiên, con người và tất cả các mối quan hệ, tình cảm. Hoạt động ca hát ảnh hưởng trực tiếp đến con người bằng tác động của âm nhạc và lời ca, giọng hát không chỉ là phương tiện thể hiện cảm xúc, suy nghĩ của người hát mà còn khơi dậy ở người nghe những xúc động tương ứng, những hiểu biết nhất định, đem lại khoái cảm thẩm mỹ, sức diễn tả cảm xúc của giọng hát cùng những cử chỉ thái độ, nét mặt phù hợp. Âm nhạc khơi dậy ở học sinh những cảm xúc chân thực với cái đẹp hồn nhiên và những cái thiện. Hoạt động ca hát là bạn đồng hành của trẻ em lúc học tập, khi vui chơi, trong những lúc nghỉ ngơi giữa các tiết học mệt mỏi, trong sân trường lúc đi thăm quan cắm trại, các đêm lửa trại, khi hội diễn văn nghệ, trên đường về nhà. Trong khi tham gia ca hát trẻ em thể hiện một cách tích cực những xúc động và tình cảm của mình. Qua đó năng lực cảm thụ Âm nhạc cũng được bồi dưỡng và nâng cao dần. Về mặt sinh lý khi ca hát các em được thở sâu hơn, có lợi cho hô hấp và tuần hoàn, dây thanh đới được dung động tinh tế giúp cho tiếng nói của các em thêm truyền cảm. Thính giác nhờ đó mà phát triển, thần kinh được hưng phấn, ca hát làm cho cuộc sống thêm vui tươi. Môi trường sống thêm lành mạnh, sức khỏe nhờ đó mà được tăng cường. Tiếng hát là tiếng nói của tình cảm, là phương tiện để các em tự giáo dục, tự khẳng định mình. Dạy hát ở Tiểu học, giáo viên phải giúp học sinh hát đúng, hát hòa giọng, biết thể hiện tình cảm sắc thái của bài hát, hiểu nội dung tác phẩm và cảm nhận được vẻ đẹp của hình tượng Âm nhạc qua giai điệu và lời ca được thể hiện của từng bài hát. 7 Hoạt động ca hát có tác dụng nhiều mặt đến học sinh như củng cố và phát triển giọng hát. Trong chương trình sách giáo khoa. Âm nhạc trường Tiểu học nội dung và thời lượng học hát chiếm một tỷ lệ thích đáng. Qua các giờ học hát giáo viên cần phải giáo dục, bồi dưỡng cho các em một kỹ năng ca hát cơ bản, có những hiểu biết về các bài hát. Trong quá trình giảng dạy môn Âm nhạc, đặc biệt là dậy ca hát cho học sinh ở Tiểu học, muốn đạt được kết quả tốt thì người giáo viên phải tìm tòi những giải pháp nhằm nâng chất lượng giọng hát cho học sinh Tiểu học, đó là cái đích của sự thành công. Bởi vậy giáo viên Âm nhạc phải cẩn đặc biệt chú trọng đến những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giọng hát cho học sinh Tiểu học để giờ học hát đạt kết quả cao và mỗi giờ học hát luôn là niềm say mê với từng học sinh. Thực tế cho thấy rằng ở nhiều trường Tiểu học coi nhẹ vai trò của người giáo viên Âm nhạc, coi đó là một môn phụ mang tính chất giải trí. Có nhiều giáo viên âm nhạc đã chưa chú trọng đến bộ môn này. Đặc biệt là về lĩnh vực dạy học hát có nhiều giáo viên còn dạy qua loa, truyền miệng, không dùng nhạc cụ, không chú trọng đến mục tiêu tiết học cũng như tác dụng của nó còn có giáo viên nghĩ rằng mình không dạy nó vẫn biết, hát chỉ cần nghe băng đĩa vài lần là học sinh hát được. Có trường vẫn có giáo viên không chuyên về sư phạm Âm nhạc giảng dạy, nghiệp vụ sư phạm còn yếu. So với những môn học đã được đưa vào giảng dạy ở Tiểu học thì bộ môn âm nhạc còn khá mới mẻ, cho nên nó còn có nhiều vấn đề bất cập về người dạy và người học. Có nhiều giáo viên trước khi lên lớp không chuẩn bị chu đáo bài giảng, không đầu tư đồ dùng trực quan, trang thiết bị dạy học. Đặc biệt trong tiết dạy hát, nhiều khi giáo viên không chuẩn bị bài, nhạc cụ không có, không chú ý đến việc tiếp thu bài giảng của học sinh, dạy cho xong lần đã làm cho tiết dạy hiệu quả không cao. 8 Giáo viên dạy hát còn qua loa chưa có biện pháp gây hứng thú say mê cho các em, chưa thực sự tìm ra phương pháp giáo dục kỹ năng nâng cao chất lượng giọng hát cho các em, để các em luôn tự tin hát tốt, hoàn thiện bài hát. Các em học sinh còn chưa biết hát đúng, hát hòa giọng biết thể hiện sắc thái, tình cảm của bài hát. Trên thực tế giảng dạy và đi dự chuyên đề của các trường, tôi thấy đội ngũ giáo viên Âm nhạc có kiến thức chuyên môn vững vàng, nhưng giáo viên chưa thực sự đầu tư cho tiết học, dạy truyền khẩu là nhiều, sử dụng đàn còn ít, còn lúng túng, hoặc quá chú tâm vào đàn mà không chú ý sửa sai cho học sinh, học sinh hát theo cảm tính, không được hướng dẫn chỉnh sửa hát cụ thể. Từ đó dẫn đến chất lượng tiết học không cao, không đáp ứng được mục đích yêu cầu của tiết học. Học sinh rơi vào tình trạng nhàm trán, không có hứng thú học tập. Chính vì vậy cần có những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giọng hát cho các em, tạo ra sự hứng thú đối với tiết học, nó đóng vai trò tới sự thành công của tiết học. 1.2. Cơ sở chính trị, pháp lý: Tìm hiểu về GDPT 2018. Tìm hiểu, tham khảo các tài liệu, phương tiện truyền thông có liên quan đến bộ môn Âm nhạc. Tìm hiểu tâm lý học sinh tiểu học. Tìm hiểu thực trạng học tập môn Âm nhạc của học sinh, tình hình thực tế của các lớp trong trường. Tìm ra các biện pháp nhằm giúp học sinh mạnh dạn hơn, biết cảm nhận những giai điệu, những hình ảnh đẹp trong bài hát, yêu thích môn âm nhạc ở tiểu học. 2. Thực trạng của vấn đề cần giải quyết 9 * Ưu điểm: Là Trường Tiểu học đạt chuẩn quốc gia, trường, lớp khang trang có tương đối đầy đủ đồ dùng phục vụ cho việc giảng dạy Đa phần các em HS ngoan ngoãn, lễ phép với thầy cô, người lớn tuổi, đoàn kết giúp đỡ bạn bè. Đa phần HS rất thích học môn học này. * Hạn chế: Môn học Âm Nhạc là môn học đặc thù và phụ thuộc vào năng khiếu do vậy nhiều em còn bị hạn chế, nên khi hát còn sai giọng hoặc đọc nhạc chưa đúng cao độ Nhà trường chưa có phòng học cho môn học chuyên biệt nên việc tổ chức tiết học còn gặp nhiều khó khăn. Còn khá nhiều em chưa mạnh dạn, tự tin trong khi hát. Còn gò bó khi biểu diễn trước trường, lớp. * Nguyên nhân: Sau khi rà soát nắm tình hình thực tế tôi đã tiến hành phân loại từng nhóm và đi sâu vào tìm hiểu những hạn chế từng mặt của mỗi học sinh cũng như hoàn cảnh, cá tính, sở thích của các em để từ đó có hướng bồi dưỡng và giúp đỡ phù hợp với đối tượng học sinh. Do môn học đòi hỏi phải có tính năng khiếu nên trong khi ca hát một số học sinh hát lạc giọng, chưa thuộc lời, hát chưa chuẩn về giai điệu, tiết tấu, do một số em nói tiếng địa phương nên nói ngọng vì vậy nhiều em ngại tham gia các hoạt động âm nhạc trong lớp, hoặc học sinh chưa biết cách trình bày cảm nhận của mình về bài hát, tác phẩm âm nhạc, chưa mạnh dạnh trong việc nhận xét các bạn trong lớp biểu diễn bài hát. Để phục vụ cho sáng kiến có kết quả, ngay từ đầu năm học tôi đã khảo sát chất lượng học sinh các lớp 5A2, 5A1 qua các bài học. Kế hoạch khảo sát, đánh giá học sinh, bắt đầu thời gian tháng 09/2023. 10 Lớp TSHS Hoàn thành tốt Hoàn thành Chưa hoàn thành SL % SL % TS % 5A2 33 23 55,8 10 30,3 0 0 4A1 28 20 71,4 8 28,5 0 0 3. Các giải pháp Có hai yếu tố để phát huy năng lực sáng tạo của học sinh, đó là thông qua cách tổ chức dạy học của giáo viên (vai trò chính thuộc về giáo viên) và hoạt động học tập của học sinh (vai trò chính thuộc về học sinh). Đương nhiên hai yếu tố này phải được phối hợp thật gắn bó và nhuần nhuyễn thì tiết học mới thu được kết quả tốt. Sau khi tiến hành khảo sát tôi đã đưa ra một số giải pháp sau: a. Đối với giáo viên: - Phối hợp cùng giáo viên chủ nhiệm và phụ huynh học sinh để tìm hiểu sở thích, cá tính của các đối tượng học sinh. - Thường xuyên nghiên cứu, cải tiến phương pháp dạy học và học tập ở các phân môn khác để không ngừng nâng cao chất lượng giảng dạy về môn Âm nhạc. - Nắm vững kiến thức đã được trang bị ở nhà trường về chuyên môn, chuyên ngành về nghiệp vụ sư phạm. Hiểu được đặc điểm đối tượng về phát triển tâm sinh lý và sự hình thành phát triển ngôn ngữ. - Hình thành các biểu tượng thông qua các bài hát đó là những câu chuyện nhằm giáo dục hành vi đạo đức nhờ lời ca và giai điệu của bài mà gây được cho học sinh những xúc cảm và thể hiện được tình cảm sắc thái vào bài hát. 11 - Định hướng cho các em thấy được chiều sâu của tác phẩm: nghe giai điệu và cảm thấy thích, nói được vì sao mà thích, thấy nó hay thì hay ở chỗ nào? Còn qua các câu chuyện âm nhạc mà thấy được sức mạnh của Âm nhạc, tầm quan trọng của Âm nhạc trong đời sống hằng ngày. Hằng ngày trò chuyện, gần gũi khích lệ cho các em để các em mạnh dạn, tự tin hơn trong khi biểu diễn các bài hát. Trong các giờ học luôn tạo ra cho học sinh hứng thú để các em phấn khởi trong khi học tập. * Tổ chức dạy học của giáo viên Một tiết học Âm nhạc độc đáo và sáng tạo nhất thiết giáo viên phải tìm tòi và thể hiện sự sáng tạo của mình trong các hoạt động dạy học. Dưới đây là những hoạt động mà giáo viên có thể vận dụng: * Thay đổi vị trí ngồi của học sinh: bàn ghế của học sinh được sắp xếp lại, nhằm hỗ trợ hoạt động học tập của các em. Thay cho kiểu truyền thống, giáo viên xếp bàn ghế của học sinh thành các cặp, các nhóm hoặc hình chữ U để tạo không gian cho các em hoạt động, vui chơi hoặc biểu diễn. Xếp theo cách nào sẽ phụ thuộc vào nội dung học tập, hoạt động của học sinh và mục tiêu của tiết học. * Thay đổi cách học sinh vào lớp: giáo viên đàn (hoặc mở đĩa nhạc) một bản hành khúc, học sinh từ ngoài lớp đi đều theo tiếng nhạc, vào chỗ ngồi của mình. * Thay đổi cách mở đầu tiết học: học sinh cùng nhau hát một bài đã học là cách thông thường để mở đầu tiết học, tuy nhiên giáo viên có thể cho học sinh nghe một bản nhạc không lời trong khoảng 1-2 phút cũng là cách mở đầu rất hay. Trong hoạt động này, giáo viên nên chọn bản nhạc hay, có nhịp điệu mạnh mẽ, lôi cuốn hoặc chọn bản nhạc có điểm nào đó chung với nội dung tiết học, từ việc nghe nhạc sẽ thuận lợi để dẫn dắt vào bài học. 12 * Thay đổi môi trường học tập: giáo viên dạy Âm nhạc ở sân trường, phòng thể thao hoặc sân khấu Học sinh sẽ tích cực và sáng tạo hơn trước thực tiễn và môi trường học tập mới. * Thay đổi trình tự thực hiện các nội dung trong tiết học: với tiết học có 2 nội dung, giáo viên có thể thay đổi trình tự các nội dung đó mà vẫn đảm bảo việc dạy đúng, đủ các nội dung và rõ trọng tâm. Sự thay đổi này không ảnh hưởng đến hiệu quả học tập của học sinh mà còn làm tiết học trở nên sinh động hơn, hấp dẫn hơn, tránh được kiểu dạy học khuôn mẫu, cứng nhắc. Ví dụ: Tiết 10 (lớp 5) - Ôn tập bài hát: Những bông hoa những bài ca - Giới thiệu một số nhac cụ nước ngoài. Giáo viên có thể thực hiện trình tự dạy học theo một số cách sau: Cách 1 Cách 2 - Ôn tập bài hát: Những bông hoa - Giới thiệu một số nhạc cụ nước ngoài. những bài ca - Giới thiệu một số nhạc cụ nước - Ôn tập bài hát: Những bông hoa những bài ngoài. ca * Có thể thay đổi trình tự các bước trong quy trình dạy Hát ở hoạt động 1 của tiết dạy bài hát mới: Cách 1 Cách 2 Cách 3 Cách 4 - Khởi động giọng - Nghe hát mẫu - Giới thiệu bài hát - Đọc lời ca - Giới thiệu bài hát - Giới thiệu bài hát - Nghe hát mẫu - Nghe hát mẫu - Nghe hát mẫu - Đọc lời ca - Đọc lời ca - Khởi động giọng - Khởi động giọng - Khởi động giọng - Đọc lời ca 13 - Tập hát từng câu - Tập hát từng câu - Tập hát từng câu - Hát cả bài với - Hát cả bài - Hát cả bài - Hát cả bài những bài hát quen thuộc. - Sau đó học sinh hát sai chỗ nào sửa chỗ đấy * Tổ chức linh hoạt các hình thức học tập: giáo viên thay đổi hợp lí các hình thức luyện tập cá nhân, cặp đôi, nhóm, tổ, học sinh nam, học sinh nữ, phát huy sự tương tác giữa giáo viên và học sinh. + Ví dụ thứ nhất, khi dạy hát, thay cho cách truyền thống, giáo viên mời một số học sinh lên bảng làm nhóm mẫu. Giáo viên đàn giai điệu 1, 2 lần để cả lớp lắng nghe và hát thầm; giáo viên đệm đàn cho nhóm mẫu hát trước, những em khác lắng nghe; cuối cùng giáo viên đệm đàn cho tất cả học sinh cùng hát. Ví dụ thứ hai, giáo viên phân công từng nhóm chuẩn bị và trình bày về một nội dung của tiết học, như giới thiệu một nhạc cụ, vẽ tranh minh hoạ, sáng tác lời hát * Sử dụng đa dạng các phương pháp dạy học: giáo viên sử dụng hiệu quả các phương pháp trực quan, trò chơi, đóng vai, trình diễn để phát huy tính tích cực và sự sáng tạo của học sinh. + Ví dụ, sau khi nghe câu chuyện Khúc nhạc dưới trăng (lớp 5), giáo viên hướng dẫn các em đóng kịch để thể hiện lại nội dung câu chuyện, một em dẫn chuyện, một em đóng vai nhạc sĩ Bét-tô-ven, một em đóng vai người thợ giày, một em đóng vai cô gái mù. Khi kể câu chuyện âm nhạc, tới đoạn kết của câu chuyện, giáo viên tạm dừng lại, tổ chức cho các nhóm học sinh thảo luận điều gì sẽ xảy ra hoặc đưa ra 3-4 kiểu 14 kết thúc câu chuyện, học sinh sẽ lựa chọn một kiểu kết thúc phù hợp. Đó cũng là cách làm phát huy được trí tưởng tượng và tư duy sáng tạo của học sinh. * Sử dụng hiệu quả các phương tiện dạy học: giáo viên thể hiện sự sáng tạo trong việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, như tranh ảnh minh hoạ, các nhạc cụ gõ, bài tập thực hành, album âm nhạc, tài liệu học tập Có thể dùng các chất liệu như vỏ sò, vỏ ốc, vỏ quả dừa, vỏ lon nước ngọt, chai nhựa để tạo những nhạc cụ gõ trong các tiết học Âm nhạc, học sinh thường tỏ ra thích thú với những nhạc cụ đơn giản như vậy. Hơn nữa, mỗi khi học sinh nhìn thấy những chất liệu đó trong cuộc sống, có thể chúng lại gợi cho các em nhớ đến những nội dung âm nhạc đã học. Ngoài ra nếu có điều kiện tiết học Âm nhạc có chuẩn bị loa âm thanh và 2-3 chiếc micro cũng sẽ thu hút được sự chú ý của học sinh. Khi đó, ngay cả những em hay hát nhỏ cũng dễ dàng làm cho mọi người nghe thấy rõ tiếng hát của mình. * Sử dụng sáng tạo các bài tập âm nhạc: tuỳ theo nội dung cụ thể, giáo viên có thể dùng một số bài tập âm nhạc sau đây. Nghe giai điệu và nhận biết câu hát (hoặc câu nhạc), học sinh nghe giai điệu một câu hát và cho biết đó là giai điệu của câu hát nào, rồi trình bày câu hát đó. Nghe tiết tấu nhận biết câu hát, tương tự nghe giai điệu đoán câu hát. Nghe một vài nốt nhạc và nhận biết đó là những nốt mở đầu của câu hát (hoặc câu nhạc) nào. Bổ sung những nốt nhạc còn thiếu trong một câu nhạc. Điều chỉnh những nốt nhạc viết sai trong câu nhạc. * Sử dụng linh hoạt cách củng cố kiến thức: thay cho việc đặt câu hỏi, giáo viên có thể dùng hình thức trắc nghiệm để củng cố kiến thức. Một ví dụ về cách giới thiệu nhạc sĩ Mô-da: Giáo viên chỉ định học sinh đọc phần giới thiệu về Mô-da trong sách giáo khoa; Giáo viên cung cấp thêm thông tin, hình ảnh hoặc kể một vài câu chuyện 15 ngắn về nhạc sĩ; Giáo viên dùng hình thức trắc nghiệm để củng cố kiến thức và kết hợp cho học sinh nghe tác phẩm của Mô-da bằng cách dùng bảng dữ liệu để học sinh xác nhận thông tin về nhạc sĩ là Đúng, Sai hoặc Không có thông tin. Thông tin về nhạc sĩ Mô-da Đúng Sai Không có thông tin - Mô-da sinh năm 1756, mất năm 1791 - Mô-da là người nước Đức - Mô-da được người cha dạy về âm nhạc - Em gái của Mô-da cũng rất giỏi về âm nhạc - Mô-da chơi rất giỏi đàn ghi-ta - Mô-da có giọng hát rất hay - Mô-da chơi rất xuất sắc đàn cla-vơ-xanh và vi-ô-lông - Mô-da là thần đồng âm nhạc - Mô-da học giỏi cả ngoại ngữ và toán - Khi 7-8 tuổi, Mô-da đã đi 16 biểu diễn âm nhạc ở châu Âu - Mô-da đã đi biểu diễn âm nhạc ở khắp châu Âu - Mô-da là tác giả của 41 bản giao hưởng - Mô-da là tác giả vở nhạc kịch Cây sáo thần - Mô-da là tác giả bản nhạc Thư gửi Ê-li-dơ Khi học sinh đưa ra câu trả lời chính xác, máy tính sẽ vang lên một bản nhạc của Mô-da, đó là cách làm tốt để củng cố kiến thức và nghe nhạc. * Sử dụng lời hát mới để củng cố bài hát hoặc bài Tập đọc nhạc: khi ôn tập bài hát hoặc Tập đọc nhạc, giáo viên đưa ra lời mới do mình sáng tác, nhưng trình tự các câu hát đã bị thay đổi, rồi yêu cầu học sinh sắp xếp các câu hát theo trình tự phù hợp với giai điệu. Ví dụ giới thiệu lời mới của bài Tập đọc nhạc số 3: Tôi hát son la son ( lớp 5) gồm 4 câu, thứ tự của câu đã bị thay đổi. Tay nắm tay thiết tha Hòa cùng câu hát nhịp chân bước đều Vui vui vui Múa hát nào Học sinh thảo luận trong khoảng 1-2 phút rồi cử 1 bạn lên đánh số thứ tự phù hợp vào 4 câu hát. Giáo viên đưa ra đáp án, tổ nào đúng, đứng lên trình bày lời mới 17 cho cả lớp nghe. Hoạt động này chỉ nên thực hiện khi đã hoàn thành trọng tâm của tiết học, khi học sinh hát đúng giai điệu và lời của bài hát. Với bài tập trên, đáp án : Vui vui vui Tay nắm tay thiết tha Hòa cùng câu hát nhịp chân bước đều Múa hát nào. Còn hai biến thể khác của việc dùng lời hát mới. Cách thứ nhất, sau khi học sinh xếp các câu hát, các em sẽ tập hát theo lời mới và đặt tên cho lời hát đó. Cách thứ hai, giáo viên đưa ra lời mới nhưng thiếu một câu, học sinh tập sáng tác riêng câu đó, rồi đặt tên cho bài hát. * Thay đổi giọng và tốc độ của bài hát (vận dụng tương tự với bài Tập đọc nhạc): khi ôn tập bài hát, giáo viên sẽ đệm đàn và yêu cầu học sinh lần lượt trình bày bài hát đó ở giọng khác nhau cũng như ở tốc độ khác nhau, học sinh cần nhận xét được rằng, hát ở giọng nào và tốc độ nào là phù hợp. Ví dụ ôn tập bài Reo vang bình minh (Lưu Hữu Phước) (lớp 5): Lần thứ nhất, giáo viên đệm đàn ở giọng Rê trưởng, tốc độ chậm; Lần thứ hai đệm ở giọng Mi trưởng, tốc độ trung bình; Lần thứ ba đệm ở giọng Pha trưởng, tốc độ nhanh. Kết quả mong muốn: học sinh nhận xét rằng, hát ở lần thứ hai là phù hợp cả về cao độ và tốc độ. * Sử dụng tranh ảnh để củng cố bài hát: giáo viên đưa ra một số bức tranh (hoặc ảnh) minh họa cho bài hát, học sinh cần phải xếp chúng theo trình tự phù hợp với nội dung của bài hát. Ví dụ xếp 5 bức ảnh sau: Ảnh mái trường, ảnh bờ tre, ảnh cò bay, ảnh đồng lúa, ảnh dòng sông. 18 * Kết quả của bài tập là: Lời bài hát Em yêu hoà bình Thứ tự phù hợp của 5 bức ảnh Em yêu hoà bình, yêu đất nước Việt Nam, Ảnh bờ tre yêu từng gốc đa bờ tre đường làng. Em yêu xóm nhỏ nơi mà em khôn lớn, yêu Ảnh mái trường những mái trường rộn rã lời ca. Em yêu Ảnh dòng sông dòng sông hai bên bờ xanh thắm, dòng nước êm trôi lắng đọng phù sa. Em yêu Ảnh cánh đồng lúa cánh đồng thơm mùi hương lúa, giữa đám Ảnh đàn cò bay mây vàng có đàn cò trắng bay xa. Một biến thể khác là khi dạy bài hát mới hoặc ôn tập bài hát, để giúp học sinh thuộc lời ca, giáo viên có thể đưa ra một số bức ảnh minh họa, dưới mỗi bức là một câu hát (trình diễn như đoạn phim với các hình ảnh và lời ca nối tiếp nhau). Ví dụ dùng những hình ảnh và lời ca phù hợp với trình tự nội dung của bài Em yêu hoà bình (Nguyễn Đức Toàn) (lớp 4): b. Đối với học sinh: Trong các giờ học phải tự tin, sôi nổi, mạnh dạn, biết nhận xét về tư thế hát, về giai điệu lời ca, các động tác phụ hoạ cho bài hát, hát đúng với nhạc. Biết liên hệ với thực tế cuộc sống với nội dung bài hát, nội dung câu chuyện âm nhạc Ngoài tập biểu diễn các bài hát ở trường ở lớp về nhà các em tự tập hát kết hợp các động tác phụ hoạ cho bài hát và tập biểu diễn các bài hát. * Bên cạnh những giải pháp trên tôi còn đưa ra một số biện pháp khả thi nhằm giúp học sinh yêu thích và học tốt môn Âm nhạc, phát hiện và bồi dưỡng 19 những em có năng khiếu để các em phát huy khả năng năng lực của bản thân như sau: Với kinh nghiệm 23 năm công tác của mình, và với mấy năm thực hiện dạy và học theo phương pháp mới trong chương trình thay sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học môn Âm nhạc của Bộ giáo dục và đào tạo đã được Phòng giáo dục huyện Yên Thế tập huấn hướng dẫn. Tôi đã áp dụng triệt để phương pháp mới trong quá trình giảng dạy. Kết quả áp dụng đạt được rất khả quan, luôn tạo được hứng thú và yêu thích cho học sinh trong giờ học. * Hoạt động học tập của học sinh Những hoạt động học tập của học sinh và đặc điểm của chúng: Hoạt động học tập nhằm Hoạt động học tập nhằm củng cố thông tin và thu nhận thông tin phát huy tư duy sáng tạo - Trả lời câu hỏi của giáo viên, của bạn học. - Nghe giáo viên giảng bài. - Đặt câu hỏi cho giáo viên và bạn học. - Đọc sách giáo khoa, tài - Làm bài tập, thực hành sáng tạo. liệu. - Viết lời mới cho bài Tập đọc nhạc - Quan sát tranh ảnh, đồ dùng dạy học. - Vẽ tranh. - Xem băng đĩa. - Tham gia trò chơi. - Trình diễn. - Tưởng tượng. Như vậy, để phát huy năng lực sáng tạo của học sinh, giáo viên cần tổ chức cho các em được đặt câu hỏi, trả lời, viết lời mới vẽ tranh, làm bài tập, thảo luận, thực hành, hoạt động, trò chơi, qua đó hình thành nhiều ý tưởng và hoạt động mới mẻ. Đương nhiên, mọi hoạt động học tập của học sinh đều do giáo viên tổ 20
File đính kèm:
mot_so_giai_phap_nham_nang_cao_chat_luong_mon_am_nhac_cho_ho.pdf
