Một số giải pháp phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh lớp 3 thông qua phân môn tập đọc

 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM 
 Độc lập – Tự do – Hạnh phúc 
 THUYẾT MINH MÔ TẢ GIẢI PHÁP 
 1.Tên giải pháp 
 “Một số giải pháp phát triển năng lực ngôn ngữ cho học sinh lớp 3 
thông qua phân môn tập đọc ” 
 2. Ngày giải pháp được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử 
 Tháng 9 năm 2019. 
 3.Các thông tin cần bảo mật (nếu có) 
 Không có. 
 4. Mô tả các giải pháp cũ thường làm 
 Qua nhiều năm giảng dạy, tôi thấy vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc 
trong việc dạy- học phân môn Tập đọc như: giáo viên chưa chú ý đến rèn kĩ 
năng đọc cho học sinh, giáo viên dạy cho học sinh biết đọc chữ là đã dừng lại, 
chưa rèn sự cảm nhận thông qua đọc cho học sinh. Giáo viên chưa đổi mới 
phương pháp dạy học; hình thức tổ chức chưa được linh hoạt; sử dụng đồ dùng 
còn hạn chế; đôi lúc còn rập khuôn, máy móc. Với học sinh thì vẫn có tình trạng 
học sinh đọc chậm còn phải đánh vần, nhiều em đọc bài chưa được trôi chảy, tốc 
độ đọc còn chậm, phát âm sai do phương ngữ, đọc sai nhiều ở những tiếng có 
âm ch/tr; n/l; x/s; thanh hỏi/ thanh ngã... Học sinh chưa thể hiện đọc diễn cảm 
khi đọc bài văn, bài thơ, văn bản có hội thoại, 
 5. Sự cần thiết phải áp dụng giải pháp 
 Trong chương trình GDPT 2018 được xây dựng trên quan điểm: “ Chương 
trình giáo dục phổ thông bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực người học 
thông qua nội dung giáo dục”. Trong đó những năng lực đặc thù được hình 
thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất 
định như: năng lực ngôn ngữ được hình thành, phát triển chủ yếu qua môn Tiếng 
Việt. 
 Thông qua môn Tiếng Việt hình thành phát triển ngôn ngữ, phát triển năng 
lực ngôn ngữ ở tất cả các kĩ năng: đọc, viết, nghe, nói cho học sinh. Kĩ năng đọc 
trở thành một đòi hỏi cơ bản đầu tiên đối với mỗi học sinh đi học. Đầu tiên là trẻ 
phải “đọc đúng” để giúp trẻ chiếm lĩnh được ngôn ngữ. “Đọc đúng” là công cụ 
giúp ta học cả đời. Bên cạnh đó nếu “đọc đúng” sẽ giúp các em học tốt các môn 
học khác. 
 6. Mục đích của giải pháp 
 Trước những hạn chế và sự cần thiết đó, tôi đã tìm tòi học hỏi, rút kinh 
nghiệm từ đồng nghiệp để đưa ra giải pháp rèn kĩ năng đọc cho học sinh khi dạy 2 
phân môn Tập đọc và tôi chọn đề tài : “Một số giải pháp phát triển năng lực 
ngôn ngữ cho học sinh lớp 3 thông qua phân môn tập đọc ”để nâng cao chất 
lượng đọc cho học sinh nơi tôi công tác. 
 7. Nội dung: 
 7.1. Thuyết minh giải pháp mới hoặc cải tiến: 
 Để rèn kĩ năng đọc đúng cho học sinh lớp 3, tôi thực hành 6 giải pháp sau: 
 Biện pháp 1: Phân loại theo đối tượng học sinh. 
 Ngay từ đầu năm học, qua trao đổi với giáo viên chủ nhiệm năm cũ, tôi đã 
tiến hành khảo sát khả năng đọc của từng em, phân loại và ghi vào sổ tay cụ thể 
những lỗi đọc sai của từng học sinh để trong các giờ tập đọc dễ theo dõi và sửa 
lỗi sai cho học sinh.Tôi chia học sinh theo khả năng đọc của từng em và xếp 
thành từng nhóm: nhóm đọc tốt, lưu loát; nhóm đọc khá; nhóm đọc chậm, còn 
sai Nhóm các em đọc chậm tôi thường cho các em ngồi ở các bàn phía trên, 
bàn đầu gần giáo viên để giáo viên tiện theo dõi, quan sát và uốn nắn các em. 
 Biện pháp 2: Giáo viên cần chuẩn bị chu đáo cho tiết dạy. 
 Khâu chuẩn bị bài là một trong những yếu tố qóp phần quan trọng ảnh 
hưởng đến sự thành công của tiết dạy. Để có tiết dạy phân môn Tập đọc đạt hiệu 
quả, giáo viên cần: 
 - Nghiên cứu kĩ bài dạy, tìm hiểu mục tiêu của bài dạy. 
 - Xây dựng kế hoạch bài dạy theo tiến trình cụ thể phù hợp với tình hình 
của lớp, của địa phương. 
 - Chuẩn bị đồ dùng như tranh ảnh, hình ảnh liên quan đến bài tập đọc. 
 - Giáo viên cần đọc sách giáo khoa và tham khảo thêm các tài liệu chính 
thống của bộ giáo dục như sách giáo viên, sách thiết kế 
 - Tiến hành thiết kế bài dạy cụ thể: Giáo viên dựa vào chuẩn kiến thức để 
soạn bài, kết hợp sử dụng công nghệ thông tin phù hợp với từng bài dạy.. 
 - Giáo viên cần chuẩn bị phương pháp đọc với mỗi dạng bài tập đọc như: 
thơ, văn xuôi, văn bản có hội thoại, viết thư 
 Biện pháp 3: Dạy học theo đối tượng học sinh. 
 - Đối với học sinh đọc chậm, phát âm chưa đúng 
 + Tôi hướng dẫn từng học sinh luyện đọc tiếng khó, từ khó nhiều lần để 
học sinh đọc đúng. Sau đó mới hướng dẫn đọc từng câu, từng đoạn. Đối với 
những học sinh đọc kém, các em thường rất sợ đọc, ngại đọc nên tôi chỉ yêu cầu 
các em đọc một đoạn văn hoặc một, hai khổ thơ nhưng chú trọng cho các em 
đọc đúng. 3 
 Ngoài ra tôi cho học sinh đọc thêm truyện tranh để gây hứng thú cho học 
sinh. Tôi giao nhiệm vụ cho học sinh đọc tăng dần 5 chữ, 10 chữ, 1 câu, 2 câu 
theo khả năng của các em. Khi luyện đọc tôi có thể gọi 1 em đọc tốt đọc trước 
và học sinh đọc yếu đọc sau. 
 Ví dụ: Khi dạy bài “Ông ngoại” tôi cho học sinh đọc các từ khó trước: 
loang lổ, luồng khí, lặng lẽ, ngưỡng cửa sau đó tôi yêu cầu 1 học sinh đọc tốt 
đọc trước đoạn 1 và gọi học sinh đọc yếu đọc lại đoạn đó ( nếu đọc kém quá thì 
cho đánh vần). Kết thúc buổi học tôi cho học sinh mượn truyện tranh đọc thêm. 
 Tôi luôn dành thời gian ưu tiên cho các em đọc chậm. Hằng ngày tôi dành 
ra 15 phút đầu giờ để kiểm tra, đánh giá sự tiến bộ của các em. Đồng thời động 
viên, khích lệ các em khi các em tiến bộ.. Bản thân tôi mong muốn dành thêm 
thời gian cho các em luyện đọc, luyện viết, luyện nói để các em có thể bắt kịp 
được với việc học trên lớp cùng các bạn. 
 + Khi học sinh phát âm sai các âm ch/tr; n/l; x/s; thanh hỏi/ thanh ngã gặp 
trong các bài dạy, tôi chữa từng lỗi phát âm cho học sinh và yêu cầu em đó đọc 
nhiều lần, viết vào vở những tiếng phát âm chưa đúng để học sinh ghi nhớ. 
 Ví dụ: Khi học sinh đọc sai âm l/n 
 Tôi phát âm mẫu rồi hướng dẫn các em phát âm như sau: Với âm l: lưỡi 
cong, đầu lưỡi chạm vào phần chân răng. Với âm n: khi nói lưỡi cứng và bật nhẹ 
đầu lưỡi xuống. 
 Sau đó tôi phát âm mẫu lần 2 và yêu cầu học sinh thực hành phát âm cá 
nhân, dãy, cả lớp. 
 Ngoài ra, trong giờ ôn tập tôi đưa ra một số câu văn có các tiếng có âm l/n 
để học sinh luyện đọc như câu: 
 “Lúa nếp là lúa nếp nương 
 Lúa lên lớp lớp lòng nàng lâng lâng” 
 “Nói năng nên luyện luôn luôn 
 Nói là lưu loát nói lên lúc này” 
 - Đối với học sinh ngắt nghỉ hơi chưa hợp lí 
 Khi đọc một văn bản nếu ngắt nghỉ hơi chưa phù hợp sẽ hiểu nội dung văn 
bản đi hướng khác. Do đó dạy Tập đọc giáo viên cần chú trọng rèn học sinh 
ngắt, nghỉ hơi đúng. 
 Trước hết, tôi hướng dẫn các em nghỉ hơi ở những chỗ có dấu câu. Dấu 
phẩy nghỉ hơi ngắn. Dấu chấm, chấm hỏi, chấm than, hai chấm, chấm lửng, 
nghỉ hơi dài hơn. Với những câu văn dài không có dấu phẩy tôi hướng dẫn các 4 
em tách câu văn ra theo các ý và ngắt nghỉ hơi ngắn sau các ý của câu văn. Với 
bài thơ ca tôi hướng dẫn các em nghỉ giữa các nhịp thơ, câu thơ, khổ thơ. 
 Ví dụ: Bài “Đất quý, đất yêu”, sách HDH Tiếng Việt, trang 85. 
 Ông sai người cạo sạch đất ở đế giày của khách / rồi mới để họ xuống tàu 
trở về nước.”// 
 - Đối với học sinh đọc nhanh, đọc đúng. 
 Các em đã có kĩ năng đọc tốt, đọc nhanh nên tôi chú trọng vào việc bồi 
dưỡng năng khiếu đọc diễn cảm cho các em. Trong chương trình học lớp 3, phần 
lớn là các bài tập văn xuôi hay các câu chuyện, bài thơ. Để giúp các em đọc hay 
được những dạng bài này, trước hết giáo viên cần tìm hiểu kĩ bài để xác định 
giọng đọc cho phù hợp. 
 Đối với văn xuôi: Cần chú ý đến yếu tố cơ bản như nhấn giọng ở những từ 
ngữ nào hay đọc với giọng ra sao cho phù hợp. Hướng dẫn học sinh đọc thể hiện 
tình cảm, thái độ qua giọng đọc phù hợp với cảm xúc trong bài. 
 Ví dụ: Bài “Ông ngoại” sách hướng dẫn học Tiếng Việt 3, trang 31. Tôi 
hướng dẫn học sinh nhấn giọng ở các từ ngữ gạch chân nhằm nêu bật được vẻ 
đẹp của bầu trời sắp vào thu. 
 “Trời xanh ngắt trên cao, xanh như dòng sông trong, trôi lặng lẽ giữa những 
ngọn cây hè phố. 
 Đối với văn bản có hội thoại: Tôi hướng dẫn học sinh cụ thể ở từng câu 
chuyện xác định những nhân vật trong truyện. Hướng dẫn học sinh phân biệt lời 
dẫn truyện và lời của nhân vật trong truyện. Sau đó tìm hiểu tính cách của từng 
nhân vật để có giọng đọc phù hợp. Thay đổi giọng đọc theo từng văn cảnh cho 
phù hợp với diễn biến câu chuyện, làm chủ giọng đọc, ngữ điệu, tốc độ đọc cao 
thấp phù hợp với nội dung bài. 
 Ví dụ: Khi dạy bài “Cậu bé thông minh” sách hướng dẫn học Tiếng Việt 3 
tập 1, trang 3, tôi hướng dẫn học sinh như sau: 
 Xác định giọng đọc của bài văn, tìm ngữ điệu thích hợp để thể hiện giọng 
điệu của người kể, giọng điệu của từng nhân vật. 
 + Giọng người dẫn truyện: chậm rãi. 
 + Giọng cậu bé: bình tĩnh, tự tin. 
 + Giọng nhà vua: nghiêm khắc 
 Đọc cao giọng ở cuối câu hỏi, thấp giọng ở cuối câu kể. 
 + Ngắt nghỉ hơi ở chỗ có dấu câu. Đặc biệt ngắt nghỉ hơi ở chỗ không có 
dấu câu của câu dài nhưng đó là chỗ tách ý của câu. 
 Ví dụ: “Vua hạ lệnh cho mỗi làng trong vùng nọ / nộp một con gà trống 
biết đẻ trứng,/ nếu không có thì cả làng phải chịu tội. //” 5 
 Đối với văn bản thơ: Trước hết tôi tiến hành đọc mẫu, sau đó hướng dẫn 
học sinh tìm hiểu giọng đọc của bài thơ, xác định nhịp thơ, chỗ ngắt giọng, nhịp 
điệu giọng nhanh hay chậm tùy thuộc vào nội dung bài đọc. sau đó tôi hướng 
dẫn đọc từng dòng thơ, khổ thơ và cuối cùng là đọc cả bài. 
Ví dụ: bài thơ “Hai bàn tay em” tôi hướng dẫn học sinh đọc với giọng vui tươi, 
dịu dàng, tình cảm kết hợp ngắt nhịp như sau: 
 Tay em đánh răng / 
 Răng trắng hoa nhài. // 
 Tay em trải tóc / 
 Tóc ngời ánh mai. // 
 Biện pháp 4: Xây dựng đôi bạn cùng tiến trong học tập. 
 Người xưa có câu “Học thầy không tày học bạn” bởi phong trào “Đôi bạn 
cùng tiến” mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc và khơi gợi tình đoàn kết giữa các em 
. Phong trào này đã được sử dụng nhiều đem lại hiệu quả rất cao. Chính vì thế 
trong lớp của tôi, tôi phân các cặp đôi bạn cùng tiến, bạn đọc tốt sẽ kèm các bạn 
đọc chậm để giúp nhau tiến bộ. Tôi giao nhiệm vụ cho các đôi bạn thực hiện 
trong giờ học, giờ ra chơi, giờ truy bài hay ở nhà. Tôi có thể giao cho các em 
luyện đọc âm, từ còn hay đọc sai hay những mẩu truyện ngắn, đoạn văn, đoạn 
thơ để các em luyện đọc. Tôi kiểm tra kết quả thực hiện của các đôi bạn từng 
tuần. Sau đó tôi đưa ra nhận xét, tuyên dương cụ thể. Thực hiện biện pháp này 
tôi thấy các đôi bạn đọc tốt hơn, bên cạnh đó các bạn còn thêm thân thiết, gần 
gũi với nhau hơn. 
 Biện pháp 5: Dạy đọc thông qua các trò chơi. 
 Đây là phương pháp giúp cho học sinh có hứng thú khi đọc bài. Giáo 
viên tổ chức cho học sinh đọc dưới hình thức chơi trò chơi để làm cho giờ học 
sôi nổi, mang lại hiệu quả cao nhất trong giờ Tập đọc. 
 - Kiểm tra bài cũ thông qua các trò chơi: chuyền hoa, xì điện, bắn tên... 
 - Trò chơi tích hợp trong tiết học kiến thức mới: để các em tập trung trong 
tiết học tôi thường lồng ghép trong tiết học các trò chơi khác nhau để các em bớt 
mệt mỏi, căng thẳng: trò chơi “Ai nhanh hơn”, “Bắn tên”, “Rung chuông 
vàng”... 
 - Trò chơi trong các tiết ôn: Tiết ôn tập là khoảng thời gian rất quan trọng 
đối với tôi để rèn các em đọc chậm. Buổi sáng các em đã được học kiến thức 
mới nên buổi chiều tôi cho các em luyện đọc bằng hình thức chơi các trò chơi 
như “hái hoa dân chủ”, “rồng rắn lên mây”... 
 Khi tổ chức trò chơi tôi luôn lưu ý cho các em đọc chậm tham gia nhiều 
trò chơi giúp các em tiến bộ và tạo động lực để các em học tập tốt hơn. 
 Ví dụ: Trò chơi “Chuyền hoa”. 6 
 Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị những bông hoa có gắn từ, câu phát âm hay 
đọc còn sai... ở phía sau bông hoa. 
 Cách chơi: Giáo viên yêu cầu lớp hát một bài hát bất kì và đưa bông hoa 
cho bạn ngồi bàn đầu. Cả lớp vừa hát vừa chuyền bông hoa đến các bạn khác. 
Bài hát dừng lại thì người cầm bông hoa sẽ đứng lên và đọc từ, câu giáo viên đã 
ghi sẵn sau mỗi bông hoa. Học sinh đọc đúng sẽ được thưởng bông hoa đó và 
cộng điểm thi đua trong tuần . 
 Biện pháp 6: Nêu gương, khen thưởng kịp thời. 
 - Trong các tiết dạy tôi thường động viên khuyến khích học sinh bằng cách 
khen thưởng. 
 Ví dụ: Khi tổ chức học nhóm, thi luyện đọc giữa các nhóm, tổ chức trò 
chơi thi đọc,... Tôi thường thưởng cho các em đọc tốt những bông hoa điểm tốt, 
phiếu khen. 
 - Trong cuộc họp phụ huynh đầu năm tôi đã đề xuất với Ban đại diện cha 
mẹ HS về việc khen thưởng các học sinh trong lớp thực hiện tốt các phong trào 
học tập cũng như các phong trào khác. 
 Ví dụ: 
 Hàng tuần, tuyên dương và tặng quà cho học sinh nhận thức chậm, có tiến 
bộ rõ rệt trong từng tuần, phần quà có thể là quyển truyện, cái bút, quyển vở 
 Cuối tháng, thưởng quà và tuyên dương những đôi bạn làm việc tích cực 
và có tiến bộ. 
 Sau khi áp dụng giải pháp, tôi nhận thấy phần kỹ năng đọc của các em đã 
có nhiều tiến bộ so với trước khi áp dụng. Thể hiện qua hai lần tôi khảo sát trước 
khi áp dụng giải pháp và sau khi áp dụng giải pháp như sau: 
 Kết quả trước khi áp dụng giải pháp vào tháng 9/2019. 
 Đọc lưu loát, diễn Đọc đúng nhưng Đọc còn sai âm, 
 Học sinh cảm còn chậm vần 
 Lớp tham gia 
 Số Số Số 
 đánh giá Tỉ lệ % Tỉ lệ % Tỉ lệ % 
 lượng lượng lượng 
3A 28 7 25,0 10 35,71 11 39,29 
3B 26 6 23,07 8 30,77 12 46,15 
3C 13 4 30,77 4 30,77 5 38,46 
 7 
 Kết quả sau khi áp dụng giải pháp vào tháng 7/2020 
 Đọc lưu loát, diễn Đọc đúng nhưng Đọc còn sai âm, 
 Học sinh cảm còn chậm vần 
 Lớp tham gia 
 Số Số Số 
 đánh giá Tỉ lệ % Tỉ lệ % Tỉ lệ % 
 lượng lượng lượng 
3A 28 16 57,14 10 35,71 2 7,14 
3B 26 14 53,85 10 38,46 2 7,69 
3C 13 8 61,54 4 30,77 1 7,69 
 Kết quả khảo sát đã chứng minh những thành công bước đầu của việc áp 
dụng giải pháp mà tôi đã thực hiện. Cụ thể số lượng học sinh đọc lưu loát của 
lớp 3A đầu năm chỉ có 7 học sinh nhưng đến cuối năm học là 16 học sinh, tăng 
lên 32,14%. Số lượng học sinh đọc sai từ 11 học sinh thì cuối năm chỉ còn 2 học 
sinh. Các lớp được khảo sát còn lại cũng cho kết quả tốt. Việc khảo sát chỉ dừng 
lại ở 3 lớp nhưng qua thăm các lớp có áp dụng giải pháp thì tôi thấy đều cho kết 
quả khả thi. 
 7.2. Thuyết minh về phạm vi áp dụng giải pháp 
 Sau khi nghiên cứu, tôi đã áp dụng giải pháp này từ tháng 9 năm 2019 và 
trong năm học 2020- 2021, tôi tiếp tục áp dụng giải pháp trên vào giảng dạy 
phân môn Tập đọc của môn Tiếng Việt tại lớp do tôi chủ nhiệm và một số lớp 
khác trong khối 3 của trường Tiểu học Tiến Thắng. 
 Giải pháp này có thể áp dụng được trong nhà trường không chỉ với học 
sinh lớp 3 mà các khối lớp khác đều có thể tham khảo và lựa chọn giải pháp phù 
hợp vào phân môn Tập đọc. 
 7.3. Thuyết minh về lợi ích kinh tế, xã hội của giải pháp 
 Khi áp dụng giải pháp vào giảng dạy, các giáo viên đã tham gia áp dụng 
lần đầu đều có những đánh giá tốt về giải pháp. Cụ thể: 
 - Học sinh đọc tốt hơn. 
 - Phát âm chuẩn xác hơn. 
 - Các lỗi hay gặp giảm (còn không đáng kể). 
 - Khắc phục được tình trạng các em đọc sai,phát âm chưa chuẩn các âm 
sau: s/x, l/n, ch/tr, thanh hỏi/ thanh ngã ,... 
 Thành công bước đầu đã được đồng nghiệp của tôi ghi nhận và tiếp tục 
thực hiện ở năm học này với dạy phân môn Tập đọc./. 8 
 * Cam kết: Chúng tôi cam đoan những điều khai trên đây là đúng sự thật và 
không sao chép hoặc vi phạm bản quyền. 
 Xác nhận của cơ quan, đơn vị 
 HIỆU TRƯỞNG Tác giả sáng kiến 
 Dương Mạnh Nguyên Trần Thị Nội 
 9