Áp dụng phương pháp học qua trò chơi để tăng cường sự hứng thú và ghi nhớ của học sinh lớp 5 trong môn Lịch sử và Địa lý

 2 
 3 
 I. PHẦN MỞ ĐẦU 
 1. Lý do chọn biện pháp: 
 Môn Lịch sử và Địa lý lớp 5 - môn học quan trọng giúp học sinh hiểu về 
các sự kiện lịch sử, các địa danh cũng như hiện tượng địa lý. Tuy nhiên, nhiều 
học sinh cảm thấy thiếu hứng thú với môn học này vì nội dung lý thuyết khô 
khan và yêu cầu ghi nhớ nhiều kiến thức. Việc học các sự kiện lịch sử, địa danh 
và các hiện tượng tự nhiên đòi hỏi học sinh phải nhớ lâu và áp dụng kiến thức 
vào thực tế, nhưng các em thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ các thông 
tin này một cách hiệu quả. 
 Nhiều học sinh cho rằng môn Lịch sử và Địa lý nhàm chán và khó tiếp 
thu, đặc biệt khi phải học thuộc lòng các sự kiện lịch sử hay địa danh mà không 
có sự liên kết rõ ràng. Học sinh cảm thấy khó khăn trong việc tìm ra mối liên 
hệ giữa các sự kiện lịch sử, địa lý và cuộc sống hiện tại. Điều này khiến học 
sinh ít chủ động tham gia vào bài học, kết quả là học sinh khó ghi nhớ kiến thức 
một cách lâu dài. 
 Vì những lí do trên nên tôi chọn biện pháp “Trò chơi học tập – Chìa khóa 
giúp học sinh lớp 5 yêu thích và học tập hiệu quả Lịch sử và Địa lý”, giúp tạo 
ra một môi trường học tập vui vẻ, tích cực và đầy hứng thú. Trò chơi không 
những giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng mà nó còn khuyến 
khích các em tham gia học tập một cách chủ động và sáng tạo. Qua trò chơi, 
học sinh có thể ghi nhớ các sự kiện lịch sử, địa danh, và hiện tượng địa lý lâu 
hơn, đồng thời phát triển các kỹ năng tư duy, giải quyết vấn đề và hợp tác nhóm. 
Phương pháp trò chơi học tập không những nâng cao hiệu quả học tập mà còn 
tạo động lực cho học sinh trong suốt quá trình học. 
 4 
 2. Mục đích nghiên cứu: 
 Mục đích của nghiên cứu này là tìm ra cách thức áp dụng phương pháp 
học qua trò chơi vào giảng dạy môn Lịch sử và Địa lý lớp 5 nhằm: 
 - Tăng cường sự hứng thú học tập của học sinh. 
 - Cải thiện khả năng ghi nhớ các sự kiện lịch sử và hiện tượng địa lý. 
 - Tạo ra môi trường học tập thoải mái, học sinh tích cực, khuyến khích sự 
sáng tạo và hợp tác giữa học sinh. 
 3. Nhiệm vụ nghiên cứu: 
 Nhiệm vụ của nghiên cứu này bao gồm: 
 - Phân tích tình hình thực tế của lớp học và sự tiếp thu kiến thức của học 
sinh trong môn Lịch sử và Địa lý. 
 - Đề xuất và triển khai các hoạt động học qua trò chơi trong môn học. 
 - Đánh giá hiệu quả của phương pháp học qua trò chơi trong việc tăng 
cường sự hứng thú và học tập hiệu quả của học sinh. 
 4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu: 
 - Đối tượng nghiên cứu: Áp dụng phương pháp học qua trò chơi để tăng 
cường sự hứng thú và ghi nhớ của học sinh lớp 5 trong môn Lịch sử và Địa lý. 
 - Phạm vi nghiên cứu: Học sinh lớp 5C năm học 2024 - 2025 
 5. Phương pháp nghiên cứu: 
 - Quan sát: Quan sát sự tham gia của học sinh trong các hoạt động học 
qua trò chơi. 5 
 - Khảo sát: Sử dụng phiếu khảo sát trước và sau khi áp dụng phương pháp 
học qua trò chơi để đánh giá sự thay đổi trong hứng thú và ghi nhớ kiến thức 
của học sinh. 
 - Phân tích tài liệu: Phân tích và nghiên cứu về phương pháp học qua trò 
chơi và ứng dụng của nó trong giảng dạy. 
 II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 
 1. Cơ sở lý luận: 
 Trong quá trình giảng dạy môn Lịch sử và Địa lý, việc tạo ra một môi 
trường học tập tích cực và thú vị là một yếu tố quan trọng giúp học sinh tiếp 
thu kiến thức một cách hiệu quả. Một trong những phương pháp giúp nâng cao 
sự hứng thú học tập và khả năng ghi nhớ của học sinh là phương pháp học qua 
trò chơi. Phương pháp này dựa trên những nguyên lý học tập cơ bản sau đây: 
 - Học tập chủ động: Theo lý thuyết học tập chủ động, học sinh sẽ tiếp thu 
kiến thức tốt hơn khi được tham gia trực tiếp vào các hoạt động học tập, thay 
vì chỉ nghe giảng lý thuyết. Trò chơi trong giáo dục là một hình thức học tập 
chủ động, giúp học sinh tham gia vào quá trình học thông qua các tình huống 
thực tế, thử thách và giải quyết vấn đề, từ đó khuyến khích sự sáng tạo và tư 
duy phản biện. 
 - Học qua trải nghiệm: nhấn mạnh vai trò của việc học thông qua trải 
nghiệm thực tế. Khi học sinh tham gia vào trò chơi học tập, các em được tiếp 
thu kiến thức mà còn được thực hành với trải nghiệm trực tiếp, giúp kiến thức 
trở nên sinh động, gần gũi và giúp học sinh dễ ghi nhớ hơn. Đặc biệt, trò chơi 
cũng tạo ra một không gian học tập thú vị, hấp dẫn, giúp học sinh thể hiện tốt 
khả năng, trí tưởng tượng và sự sáng tạo của mình. 6 
 - Động lực học tập: Theo lý thuyết động lực học tập, học sinh sẽ có hứng 
thú hơn với môn học khi cảm thấy vui vẻ và có động lực trong suốt quá trình 
học. Trò chơi giúp tăng cường động lực học tập của học sinh bằng cách tạo ra 
một môi trường học tập không nhàm chán, nơi học sinh cảm thấy phấn khích, 
tự tin thể hiện bản thân và tương tác với bạn bè. Học sinh sẽ không còn cảm 
thấy căng thẳng hay sợ hãi khi học các môn học khó khăn như Lịch sử và Địa 
lý. 
 - Học tập hợp tác: Trò chơi là một công cụ hữu hiệu để phát triển khả 
năng hợp tác trong học tập. Khi tham gia trò chơi, học sinh sẽ phải làm việc 
nhóm, trao đổi ý tưởng và giúp đỡ lẫn nhau để hoàn thành nhiệm vụ. Điều này 
giúp học sinh học hỏi thêm kiến thức mà còn rèn luyện các kỹ năng xã hội quan 
trọng, như kỹ năng giao tiếp, hợp tác, giải quyết vấn đề và sáng tạo. 
 - Học tập thông qua trò chơi: Trong các môn học như Lịch sử và Địa lý, 
học sinh thường gặp khó khăn trong việc ghi nhớ các sự kiện lịch sử, các địa 
danh hay các hiện tượng tự nhiên. Trò chơi không chỉ giúp các em ghi nhớ 
thông tin một cách dễ dàng hơn mà còn giúp các em phát triển tư duy phản 
biện, khả năng liên kết các sự kiện và hiện tượng với nhau. Các trò chơi mô 
phỏng lại các sự kiện lịch sử, tạo ra các tình huống giả định giúp học sinh hiểu 
rõ hơn và ghi nhớ lâu hơn về sự kiện lịch sử, địa lý và những sự kiện quan 
trọng. 
 2. Cơ sở thực tiễn 
 - Thuận lợi: 
 Nhà trường đã trang bị đầy đủ các điều kiện cơ sở vật chất cần thiết như 
phòng học, bàn ghế, tivi và mạng wifi, điều này tạo ra môi trường thuận lợi cho 
việc áp dụng phương pháp học qua trò chơi. BGH nhà trường tạo mọi điều kiện 7 
thuận lợi cho giáo viên trong việc triển khai các phương pháp giảng dạy sáng 
tạo và hiệu quả. 
 Phụ huynh luôn quan tâm đến việc học của các con, tạo mọi điều kiện, 
cung cấp thiết bị công nghệ, khuyến khích và động viên học sinh tham gia. Họ 
cũng tạo mối liên kết chặt chẽ với nhà trường, giúp học sinh hứng thú hơn và 
phát triển kỹ năng học tập hiệu quả. 
 Giáo viên có trình độ chuyên môn đạt chuẩn, luôn giữ được tinh thần trẻ 
trung, nhiệt tình và đầy nhiệt huyết trong công việc. Không ngừng học hỏi, đổi 
mới và sáng tạo trong phương pháp giảng dạy để mang đến những tiết học hiệu 
quả và truyền cảm hứng. Có khả năng kết nối tốt với học sinh, thấu hiểu tâm lý 
lứa tuổi và biết cách khơi gợi sự hứng thú trong học tập. Bên cạnh đó, giáo viên 
thành thạo trong việc ứng dụng công nghệ vào giảng dạy, sử dụng linh hoạt các 
công cụ số để hỗ trợ học sinh tiếp cận kiến thức một cách sinh động và hiện 
đại. 
 - Khó khăn: 
 Môn Lịch sử và Địa lý thường khiến học sinh cảm thấy khô khan và thiếu 
hứng thú, đặc biệt là khi phải học thuộc lòng các sự kiện lịch sử và địa danh mà 
không thấy sự liên kết với thực tế. Điều này làm giảm hiệu quả học tập và khả 
năng áp dụng kiến thức vào thực tế của học sinh. 
 Phương pháp giảng dạy truyền thống như thuyết trình, giảng giải và yêu 
cầu học sinh ghi nhớ thông tin mà thiếu sự tương tác và áp dụng thực tế. Điều 
này làm cho học sinh cảm thấy nhàm chán và thiếu hứng thú. Học sinh không 
được tham gia chủ động vào quá trình học, dẫn đến việc các em khó ghi nhớ và 
vận dụng kiến thức trong thực tế. Việc sử dụng các phương pháp thiếu sinh 
động và sáng tạo khiến học sinh không thể phát triển toàn diện các kỹ năng cần 
thiết. 8 
 - Nhận thấy những khó khăn trên tôi thực hiện một cuộc khảo sát tại lớp 
5C do tôi trực tiếp giảng dạy cho thấy rằng học sinh thường cảm thấy môn học 
này thiếu thú vị, đặc biệt là khi phải học thuộc lòng các sự kiện lịch sử hay địa 
danh địa lý. Do thiếu hứng thú học tập nên khả năng ghi nhớ và khả nặng vận 
dụng kiến thức của học sinh cũng chưa cao. 
 Bảng kết quả khảo sát sự hứng thú, khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến 
thức của học sinh thời điểm tháng 9 năm 2024. 
 Tổng HS có hứng Có khả năng Có khả năng vận 
 số thú với môn ghi nhớ các sự dụng kiến thức 
 HS LS&ĐL kiện LS&ĐL 
 Số lượng 32 14 12 10 
 Tỉ lệ % 100 43,75 37,5 31,25 
 Từ thực tế trên tôi đã thay đổi một số phương pháp dạy học để gây hứng 
thú cho học sinh trong môn học. Từ đó giúp học sinh tăng cường khả năng ghi 
nhớ cũng như khả năng vận dụng kiến thức được tốt hơn. 
 3. Các biện pháp 
 3.1 Biện pháp 1: Trò chơi đố vui lịch sử và địa lý 
 * Mục tiêu: Trò chơi đố vui không những giúp học sinh ôn tập kiến thức 
mà còn tạo ra một không gian học tập vui vẻ, dễ tiếp thu. Mục tiêu là tăng 
cường khả năng ghi nhớ các mốc thời gian, sự kiện lịch sử, các địa danh thông 
qua việc tham gia các câu hỏi đố vui. 
 * Các bước tiến hành thực hiện biện pháp: 
 Bước 1: Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị các câu hỏi về nội dung mỗi bài 
học. Có thể sáng tạo các câu hỏi thành các câu thơ, câu đố vui ngắn gọn giúp 9 
kích thích sự hứng thú của học sinh, cũng như tăng khả năng ghi nhớ cho học 
sinh. Các câu hỏi có thể được phân loại theo độ khó tăng dần. 
 Giáo viên chuẩn bị câu hỏi ở bài giảng powerpoint hoặc các phiếu bài tập 
kết hợp trả lời câu hỏi và giải đố hình. 
 Bước 2: Tổ chức trò chơi: Chia lớp thành các nhóm hoặc cho sinh làm 
việc cá nhân: Học sinh sẽ thi đua với nhau để trả lời câu hỏi. Học sinh giành 
quyền trả lời bằng cách bấm chuông (hoặc giơ tay), nếu trả lời đúng sẽ được 
điểm. Học sinh không chỉ trả lời câu hỏi mà còn phải giải thích rõ ràng vì sao 
câu trả lời của mình là đúng. 
 Bước 3: Đánh giá: Khen thưởng học sinh có thành tích xuất sắc trong trò 
chơi tạo cho học sinh cảm giác thoải mái, hào hứng. 
 * Ví dụ minh hoạ thực tế khi thực hiện biện pháp: 
 Trong bài học “Triều Lý và việc định đô ở Thăng Long”, tạo các câu hỏi 
bằng thơ để tạo hứng thú cho học sinh. Các câu hỏi bằng thơ ngắn gọn, đủ ý, 
giúp học sinh dễ ghi nhớ. Sau đó, có thể yêu cầu học sinh giải thích thêm về 
câu trả lời của mình, từ đó giúp học sinh hiểu rõ hơn về sự kiện lịch sử. 
 10 
 (Học sinh tham gia trò chơi đồ vui với các câu hỏi bằng thơ ngắn gọn, thú vị) 
 Trong bài học “Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975” tạo các phiếu học tập 
kết hợp trò chơi giải đố hình giúp học sinh phát triển óc sáng tạo, tư duy, năng 
ực ngôn ngữ và hợp tác nhóm. 
 11 
(Học sinh tham gia trò chơi Giải mã hình ảnh) 
 12 
 3.2. Biện pháp 2: Trò chơi mô phỏng các trận chiến lịch sử 
 * Mục tiêu của biện pháp: Biện pháp này giúp học sinh hiểu rõ hơn về 
các trận chiến lịch sử qua việc mô phỏng các tình huống và vai trò của các nhân 
vật trong lịch sử. Mục tiêu là giúp học sinh không chỉ ghi nhớ sự kiện mà còn 
hiểu sâu hơn về các chiến lược và bối cảnh của các trận chiến. 
 * Các bước tiến hành thực hiện biện pháp: 
 Bước 1: Chọn trận chiến lịch sử: Chọn một trận chiến trong lịch sử Việt 
Nam mà học sinh sẽ mô phỏng, chẳng hạn như Ngô Quyền đánh tan quân Nam 
Hán trên sông Bạch Đằng. 
 Bước 2: Phân vai: Mỗi học sinh sẽ đóng vai một nhân vật lịch sử như 
tướng quân, binh lính hoặc các chiến lược gia. 
 Bước 3: Mô phỏng tình huống: Giáo viên đưa ra các tình huống trong 
trận chiến và yêu cầu các học sinh đưa ra quyết định, thảo luận về chiến lược 
phù hợp trong từng tình huống. 
 Bước 4: Thực hiện trò chơi: Các nhóm sẽ tranh luận và quyết định chiến 
lược của mình, sau đó giáo viên sẽ đánh giá và phân tích kết quả. 
 Bướ 5: Đánh giá: Giáo viên cùng học sinh các nhóm khác đưa ra đánh 
giá, khen ngợi, động viên cũng như một số câu hỏi liên quan đến trận đánh lịch 
sử đó cho nhóm thực hiện mô phỏng trận đánh. Giúp học sinh năm chắc, hiểu 
sâu hơn về sự kiện lịch sử. 
 * Ví dụ minh hoạ thực tế khi thực hiện biện pháp: Khi dạy về bài “Đấu 
tranh giành độc lập thời kì Bắc thuộc” trận “Chiến thắng quân Nam Hán trên 
sông Bạch Đằng”, GV đưa gợi ý các tình huống, HS thảo luận và xây dựng lên 
các đoạn kịch tái hiện lại. Sau mỗi tình huống, học sinh sẽ đưa ra lý do cho 13 
chiến lược mình chọn, từ đó giúp các em hiểu rõ hơn về các yếu tố dẫn đến 
chiến thắng. 
 (Học sinh thảo luận đưa ra chiến lược của nhóm) 14 
 15 
 (Học sinh tái hiện lại trận đánh lịch sử) 
 3.3 Biện pháp 3: Trò chơi qua phần mềm trực tuyến 
- Mục tiêu của biện pháp: Trò chơi qua phần mềm trực tuyến không chỉ giúp 
học sinh học tập trong môi trường thú vị, mà còn giúp các em làm quen với 
công nghệ, phát triển kỹ năng số. Mục tiêu của biện pháp này là tạo ra những 
trò chơi trực tuyến giúp học sinh ôn tập và ghi nhớ kiến thức môn Lịch sử và 
Địa lý một cách dễ dàng và hiệu quả, đồng thời duy trì sự hứng thú học tập của 
các em ngay cả khi học trực tuyến. 
- Các bước tiến hành thực hiện biện pháp: 
Bước 1: Lựa chọn phần mềm: Giáo viên chọn các phần mềm trò chơi học tập 
trực tuyến phù hợp như Kahoot, Quizizz hoặc Google Forms. Các phần mềm 
này giúp giáo viên tạo ra các câu hỏi trắc nghiệm, câu đố, và các trò chơi ôn 
tập hấp dẫn, sinh động. Ở đây tôi lựa chọn phần mềm trực tuyến Quizizz. 
Bước 2: Tạo câu hỏi và trò chơi: Giáo viên tạo ra các câu hỏi về các sự kiện 
lịch sử, địa danh, và các kiến thức địa lý. Các câu hỏi ở nhiều dạng như câu hỏi 
trắc nghiệm, điền vào chỗ trống hoặc câu hỏi đúng/sai. 16 
Bước 3: Tổ chức trò chơi: Giáo viên tổ chức trò chơi theo 2 cách. 
+ Cách 1: Cho học sinh tham gia trực tiếp tại lớp: Giáo viên chia lớp thành các 
nhóm (từ 2 đến 6 học sinh). Mỗi nhóm chuẩn bị một thiết bị (máy tính, điện 
thoại, máy tính bảng) để tham gia trò chơi trực tuyến. 
+ Cách 2: Giáo viên gửi link trò chơi qua Zalo, học sinh tham gia trò chơi tại 
nhà để củng cố kiến thức. 
Giáo viên tổ chức trò chơi thông qua phần mềm, học sinh tham gia trả lời các 
câu hỏi theo thời gian được quy định. Các trò chơi sẽ được thiết kế với các câu 
hỏi về sự kiện lịch sử, địa lý, các nhân vật lịch sử hoặc các địa danh nổi bật. 
Bước 4: Đánh giá: Sau mỗi bài học, giáo viên sẽ cùng học sinh đánh giá kết 
quả, phản hồi về những câu trả lời đúng và sai. Có thể yêu câu học sinh giải 
thích một số câu trả lời để giúp học sinh khắc sâu hơn, Giáo viên hỗ trợ, đưa 
thêm các câu hỏi gợi mở giúp học sinh giải thích các câu hỏi khó hoặc những 
sự kiện lịch sử, địa lý mà học sinh gặp khó khăn. 
* Ví dụ minh hoạ thực tế khi thực hiện biện pháp: 
 Khi học về Cuộc kháng chiến chống quân Nguyên - Mông, giáo viên tạo 
trò chơi với các câu hỏi trắc nghiệm hoặc điền vào chỗ trống như: 
+ Nhà Trần được thành lập vào năm nào? 
+ Dưới thời Trần điều gì được quan tâm? 
+ là người chỉ huy quân đội trong cuộc kháng chiến chống quân Mông – 
Nguyên. 
Khi tham gia trò chơi tại lớp, học sinh sẽ trả lời câu hỏi và phần mềm sẽ tự 
động tính điểm và thống kê kết quả. Giáo viên có thể đưa ra phản hồi ngay lập 
tức để giải thích lý do vì sao câu trả lời của học sinh là đúng hay sai, đồng thời 
khuyến khích học sinh thảo luận về các sự kiện lịch sử. 17 
(Học sinh sử dụng thiết bị thông minh tham gia trò chơi trực tuyến tại lớp) 18 
 Khi học hết về một chủ đề, giáo viên tạo các bộ câu hỏi ôn tập cho học 
sinh tham gia trò chơi và ôn tập ở nhà. 
 19 
 20 
(Học sinh sử dụng tham gia các trò chơi học tập trực tuyến khi ở nhà) 21 
* Lợi ích của biện pháp này: 
Tăng sự hứng thú: Trò chơi trực tuyến mang lại môi trường học tập sinh động, 
giúp học sinh hào hứng tiếp thu kiến thức một cách tự nhiên và hiệu quả. 
Cải thiện kỹ năng công nghệ: Học sinh sẽ được rèn luyện kỹ năng sử dụng các 
phần mềm học tập trực tuyến, giúp các em làm quen với công nghệ và ứng dụng 
nó trong việc học. 
Đánh giá nhanh chóng: Với sự hỗ trợ của phần mềm, giáo viên không chỉ nắm 
bắt nhanh kết quả học tập mà còn kịp thời gửi những phản hồi quý giá, giúp 
học sinh tự tin điều chỉnh và tiến bộ. 
 III. KẾT QUẢ VÀ ỨNG DỤNG 
 1. Kết quả đạt được sau khi áp dụng phương pháp học qua trò chơi: 
 Sau khi áp dụng phương pháp học qua trò chơi vào giảng dạy môn Lịch 
sử và Địa lý trong học kì I tôi nhận thấy học sinh lớp 5C hứng thú, hào hứng 
hơn mỗi khi đến tiết học Lịch sử và địa lý, các em ghi nhớ tốt hơn các mốc thời 
gian, các sự kiện lịch sử cũng như các địa danh, các thông tin về địa lý. Điều 
đó được thể hiện rõ rệt qua kết quả khảo sát. 
 Bảng kết quả khảo sát về sự hứng thú, khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến 
thức của học sinh thời điểm tháng 1 năm 2025. 
 Tổng HS có hứng Ghi nhớ tốt các Vận dụng tốt 
 số thú với môn sự kiện LS&ĐL kiến thức 
 HS LS&ĐL 
 Số lượng 32 24 20 18 
 Tỉ lệ % 100 75 62,5 56,25