Giúp học sinh lớp 4 học tốt văn miêu tả

 CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
 Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
 BÁO CÁO CHUYÊN ĐỀ
 “GIÚP HỌC SINH LỚP 4 HỌC TỐT VĂN MIÊU TẢ”
1. Tên chuyên đề
 Giúp học sinh lớp 4 học tốt văn miêu tả. 
2. Hiện trạng 
 Về học sinh
 Học sinh viết được bài văn có bố cục ba phần rõ ràng nhưng trong quá trình viết 
bài nhiều học sinh còn mắc phải một số hạn chế như:
 - Học sinh chưa có kĩ năng quan sát, ghi chép, tưởng tượng và tổng hợp chi tiết 
quan sát.
 - Một số học sinh chưa xác định đúng đề bài dẫn đến không xác định được 
hướng làm bài. 
 - Các em chưa có thói quen và chưa có kĩ năng lập dàn ý trước khi viết.
 - Đa số chưa có kĩ năng diễn đạt ý trong câu văn, bị nhầm lẫn giữa văn tả và kể 
dẫn đến câu văn thiên sang kể nhiều hơn tả, không biết kết hợp, sử dụng các từ gợi 
hình, gợi tả, các biện pháp so sánh, nhân hóa để bài viết sinh động.
 Về giáo viên
 Bên cạnh những hạn chế của học sinh còn có những tồn tại của giáo viên cũng 
ảnh hưởng lớn đến chất lượng học sinh như:
 + Giáo viên chưa rèn cho học sinh thói quen gạch chân để xác định rõ yêu cầu, 
định hướng để viết bài.
 + Chưa thực sự đề cao tầm quan trọng của việc lập dàn ý trước khi viết đối với 
học sinh.
 + Chưa nhận xét kĩ, phân loại và chưa đưa được phương án để khắc phục.
3. Mục đích của chuyên đề
 Chuyên đề này giúp các em tháo gỡ những khúc mắc, để các em hiểu văn miêu 
tả là gì, khơi dậy được hứng thú học văn của các em. Không những thế, giúp học sinh 
thấy được cái hay, cái đẹp của hình ảnh mình cần miêu tả, thấy được quê hương, gia 
đình, bạn bè qua từng lời văn mà mình đang tả. Từ đó, vun đắp tình yêu đối với gia 
đình, thầy cô, bạn bè, quê hương và biết giữ gìn những đồ dùng học tập của mình.
4. Các giải pháp được đưa ra
 4.1 Hướng dẫn học sinh lựa chọn góc quan sát, tưởng tượng.
 Trong văn miêu tả, việc quan sát và tưởng tượng rất quan trọng. Việc quan sát 
và vị trí quan sát tốt, góc quan sát phù hợp: xa hay gần, trong hay ngoài, mùa thu hay 
mùa hạ sẽ giúp ta nắm được đặc điểm của đối tượng, cảm nhận đối tượng một cách 
rõ ràng, tinh tế hơn. Đặc biệt là phải quan sát những nét nổi bật, đặc biệt nhất của đối 
 1 tượng mình cần tả mà đối tượng khác không có.Khi quan sát kết hợp với các giác 
quan khác nhau như: mắt nhìn, tai nghe, tay sờ, 
 Ngoài ra, nên cho học sinh xem những đoạn video về đồ vật con vật, cây cối 
quen thuộc nơi các em sinh sống theo từng thời điểm để học sinh có kĩ năng quan sát, 
nhận thấy đối tượng thay đổi theo thời gian, không gian. Khuyến khích các em đọc 
sách, đọc sách cũng chính là một hình thức trau dồi vốn từ một cách hiệu quả. Từ đó, 
vốn từ của các em không những được mở rộng mà câu văn còn hay hơn.
 4.2. Hướng dẫn học sinh xác định đúng yêu cầu của đề bài, tìm ý để lập dàn ý 
cho bài viết.
 Đề bài, chủ đề của bài văn quyết định cách quan sát, tìm ý, sắp xếp ý và diễn đạt 
của bài văn. Nếu không nắm vững yêu cầu thì bài văn sẽ bị lệch hướng và không đạt 
yêu cầu. Trên thực tế, vẫn còn học sinh bị lạc đề, bởi vậy rèn kĩ năng tìm hiểu, xác 
định đúng yêu cầu của đề là vô cùng cần thiết.
 Các yêu cầu nằm toàn bộ ở đề bài. Chính vì vậy, việc đầu tiên là tìm từ ngữ thể 
hiện bằng cách trả lời các câu hỏi: tả cái gì? (đối tượng miêu tả), tả như thế nào? (đặc 
điểm, tính chất của đối tượng), tả để làm gì? (mục đích tả). Khi trả lời xong những 
câu hỏi này, chúng ta sẽ có bộ xương, cái khung của bài văn.
VD: Hãy tả chiếc cặp sách của em.
 + Học sinh nêu và trả lời được các câu hỏi: 
 Đề yêu cầu tả gì? (Chiếc cặp sách của em)
 Chiếc cặp như thế nào? (bên ngoài cặp, màu sắc, hình dáng, chất liệu, bên trong 
cặp có mấy ngăn)
 Chiếc cặp có công dụng gì?
 Sau khi làm xong công đoạn đó, các em đã có một hướng đi cho riêng mình 
trong việc quan sát và chọn ý.
 Việc chọn ý cũng cần có kĩ năng, nếu làm tốt việc này, học sinh sẽ có hứng thú 
hơn với phân môn Tập làm văn:
 + Trước hết, tôi giúp học sinh tìm ý theo bao quát (Không gian chung của đối 
tượng => đối tượng cụ thể), gần như hướng các em theo một công thức (Đầu tiên xác 
định vị trí miêu tả, sau đó đưa đánh giá, nhận xét cho đối tượng đó).
 + Sau đối tượng chung, tôi giúp học sinh đến từng đối tượng cụ thể, trong các 
đối tượng cụ thể đó có điểm gì nổi bật.
 Giáo viên cần chú trọng rèn kĩ năng xác định, lựa chọn những chi tiết tiêu biểu 
cho đối tượng sẽ tả, từ đó sẽ xây dựng được dàn ý chi tiết.
4.3 Rèn kĩ năng diễn đạt cho học sinh.
 Để bài văn của học sinh diễn đạt trong sáng, có sức hấp dẫn ta phải tăng cường 
luyện tập, tăng thêm vốn từ nghệ thuật cho các em.
 Trước hết, cần lưu ý, hướng dẫn lại cho các em về dấu câu ( khi nào dùng dấu 
chấm, phẩy...). Bởi thực tế, nhiều học sinh chưa biết khi nào dùng dấu chấm, phẩy... 
nên việc dùng dấu câu còn chưa đúng.
 Ngoài ra, cần giúp cho học sinh nắm chắc cho học sinh phần đặt câu trong các 
tiết luyện từ và câu: về cú pháp (cấu tạo câu); về ngữ nghĩa; cách viết dấu câu khi đặt 
câu.
 2 Khi học sinh đã nắm chắc về câu, tôi giúp học sinh cách sử dụng biện pháp nghệ 
thuật nhân hóa, so sánh vào bài viết của mình. VD: Từ xa, nhìn chậu cây sống đời 
như thế nào? (Từ xa, nhìn chậu cây sống đời như một đài phun lửa).
 Không những thế, cần bồi dưỡng năng lực sử dụng các từ gợi tả, các biện pháp 
tu từ bằng hệ thống các bài tập bổ trợ qua các phân môn khác hoặc tự học. Một số 
dạng bài tập như:
Tìm các từ gợi tả:
 + Tiếng lá rơi:lộp bộp, xào xạc 
 + Dáng đi: thướt tha, uyển chuyển, mềm mại,..
 + Chỉ màu: đỏ chói, vàng xuộm, xanh ngắt 
 Khi các em đã tìm được từ, nên cho các em sử dụng các từ đó vào trong đối 
tượng cụ thể:
 + Khi tả cây bưởi, hoa bưởi chúng ta nên chọn mùi hương gì? (thơm nồng nàn, 
xao xuyến) 
 4.4. Thực hành xây dựng đoạn và viết bài văn 
 Sau khi quan sát và tìm được ý sẽ đi tới viết đoạn văn. Mỗi đoạn văn miêu tả 
đều có một nội dung nhất định (Ví dụ như: giới thiệu hay tả bao quát về một loài cây, 
tả từng bộ phận của cây, tả bao quát đồ dùng học tập, công dụng của nó, tả ngoại hình 
của con vật, tả hoạt động của con vật, bộc lộ tình cảm, thái độ của người viết đối với 
đồ vật hoặc con vật định tả, )
 Khi viết hết mỗi đoạn văn miêu tả cần chấm, xuống dòng. Bài văn miêu tả phải đủ 
ba phần: Mở bài, thân bài, kết bài. Lời văn miêu tả cây cối cần chân thực, gần gũi, 
giàu hình ảnh và cảm xúc.
 Với bài văn miêu tả, luôn hướng các em dùng nhiều từ ngữ gợi tả hình dạng, màu 
sắc, mùi vị,.... Có thể sử dụng biện pháp liên tưởng, so sánh để gợi ra hình ảnh con 
vật hoạc đồ vật đang được miêu tả. 
 4.5. Thực hiện nhận xét bài, phân loại lỗi và đưa phương án khắc phục các 
lỗi đó:
 Sau tiết kiểm tra viết của học sinh, tôi thực hiện nhận xét bài. Giáo viên phải 
dành nhiều thời gian đọc, chỉ ra từng lỗi sai cho học sinh, gạch chân lỗi sai cho học 
sinh thấy rõ. Để chỉ rõ cho học sinh lỗi chính tả, mắc lỗi về dấu câu, dùng từ đặt 
câu gạch chân và có thể sửa thẳng vào bài để học sinh thấy được lỗi sai của mình. 
Trường hợp học sinh mắc lỗi diễn đạt, câu văn lủng củng không thể sửa vào bài, cần 
đánh dấu câu văn trong bài, ghi nhận xét chi tiết xuống cuối bài để khi trả bài học 
sinh có thể đọc và hiểu mình đang mắc phải lỗi gì, từ đó đưa ra hướng điều chỉnh. 
 4.6 Thực hiện tốt tiết trả bài.
 Muốn nâng cao chất lượng phân môn Tập làm văn nói chung và văn miêu tả nói 
riêng, phải chú ý đến tiết Tập làm văn trả bài, trong đó, sửa lỗi sai cần thiết là đặc biệt 
quan trọng.Giáo viên cần thực hiện tiết trả bài như sau:
 - Nhận xét, đánh giá bài làm của học sinh, ưu, hạn chế.
 - Hướng dẫn học sinh sửa lỗi: 
 + Học sinh tự tìm lỗi trong bài viết của bản thân (bài viết đã được tôi nhận xét), 
ghi lỗi mắc phải vào sổ chữa tập làm văn của mình.
 3 + Chọn những lỗi điển hình trong các câu văn mà học sinh hay mắc phải để 
hướng dẫn học sinh chữa.
 + Cho học sinh chữa lỗi: về bố cục, cách dùng từ, đặt câu, chữa lỗi diễn đạt, nội 
dung đoạn văn trong sổ chữa tập làm văn của học sinh.
 - Cho học sinh tự đổi vở và soát lỗi, sửa lỗi cho nhau để thay đổi hình thức chữa 
bài.
 Ngoài ra, Giáo viên nên đọc một số bài văn hay, tiêu biểu của lớp mình và một 
số đoạn văn, bài văn mẫu sinh động để học sinh tham khảo, học tập. Từ đó học sinh 
có được những bài văn cô đọng, xúc tích và giàu cảm xúc hơn.
 5. Lợi ích khi thực hiện giải pháp
 Khi áp dụng giải pháp mới thay cho giải pháp cũ chúng tôi thấy đã khắc phục 
được những hạn chế của giải pháp cũ. Học sinh viết được bài văn miêu tả bố cục rõ 
ràng, câu văn giàu hình ảnh và có sự sáng tạo cho mỗi bài văn. Học sinh biết quan 
sát, liên tưởng, tưởng tượng và liên hệ với thực tế. 
 Thị trấn Bố Hạ, ngày 10 tháng 12 năm 2022
 Xác nhận của nhà trường Tổ trưởng
 Nguyễn Thùy Dung
 4